Bakıda Pərakəndə Ticarət Dövrüyyəsi: Rəqəmlər Və Trendlər
Bakıda cari ilin yanvar-may aylarında pərakəndə ticarət dövriyyəsinin həcmi 13 milyard 761,5 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 4,7% artım deməkdir. Ticarət şəbəkəsində satılmış ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının ümumi dəyəri əvvəlki illə müqayisədə 5,7% artaraq 7 milyard 508,1 milyon manata çatıb. Qeyri-ərzaq məhsullarının həcmi isə 3,8% artımla 6 milyard 253,4 milyon manat olub.
Qiymət Artımı Yoxsa İstehlakçı Davranışı?
Ərzaq və qeyri-ərzaq məhsullarında müşahidə olunan fərqli artım templərinin əsas səbəbləri iqtisadiyyatçılar tərəfindən təhlil edilib. İqtisadçı Xalid Kərimli bildirir ki, bu fərqin başlıca səbəbi qiymət dəyişiklikləridir. Cari ilin ilk beş ayında qida məhsulları 6,8%, alkoqollu içkilər isə 3,5% bahalaşıb. Ümumilikdə, siqaret, içki və qida qrupunda orta hesabla 6,5% qiymət artımı qeydə alınıb. Qeyri-qida məhsullarının bahalaşması isə daha az, yəni 2,7% təşkil edib. Bu rəqəmlər göstərir ki, pərakəndə ticarət dövriyyəsindəki artımın 3,8%-i birbaşa qiymət fərqləri ilə əlaqədardır. Qiymət artımı nəzərə alınmasa, faktiki olaraq ərzaq, içki və tütün məmulatlarına daha az vəsait xərclənib. Ümumilikdə, fiziki həcmin artmadığı, lakin qiymət artımı səbəbindən pərakəndə ticarət dövriyyəsinin yüksəldiyi vurğulanır.
İstehlakçı Xərcləri Strukturunda Dəyişikliklər
Əhalinin istehlakçı xərclərinin strukturuna nəzər saldıqda, ümumi ərzaq məhsullarının, tütün və içkilərin birlikdə istehlakçı xərclərinin 56 faizini təşkil etdiyi görünür. Qalan 44 faiz isə qeyri-qida və xidmət sektorunun payına düşür. Bu nisbət Xalid Kərimli tərəfindən yaxşı göstərici hesab edilmir, çünki bu, kasıb ölkələrin statistikası ilə oxşarlıq təşkil edir. Vəziyyət yaxşılaşdıqca, insanların xərclərində ərzaq məhsullarının payı azalır, qeyri-qida məhsulları və xidmətlərin payı isə artır. İnkişaf etmiş ölkələrdə ərzaq, qida və içkilərin vətəndaşın ümumi xərcindəki payı 20-30 faiz arasında dəyişir. Azərbaycanda isə bu rəqəm 56 faizdir və uzun müddətdir ki, yaxşılaşmır. Buna səbəb kimi xidmətlərlə bağlı uçotun şəffaflığı məsələsi də qeyd edilir. Cəmiyyətin rifahı yüksəldikcə, istehlakçı xərclərinin strukturunda qeyri-qida və xidmət sektorunun payının artacağı gözlənilir. Bu dəyişiklik ölkənin ümumi varlanma səviyyəsindən asılıdır.
Bu iqtisadçıların nə danışdığına heç başım çıxmır. Pərakəndə dövriyyə artımı kasıb ölkə göstəricisidir?! Onda deyin görək, hansı göstərici varlı ölkə göstəricisidir? Yəqin ki, heç nə yeməyək, heç nə almayaq, onda varlı ölkə olacağıq! Əcaib fikirlər səsləndirməkdən başqa işləri yoxdur. Onsuz da hər şey bahalaşıb, cibimizdəki pul da havaya sovrulur. İnsanlar nə yesin, nə içsin? Bu cür “iqtisadçılar” ancaq vəziyyəti daha da pisləşdirirlər.
Pərakəndə dövriyyənin artması birmənalı şəkildə kasıblıq göstəricisi olmasa da, iqtisadiyyatın inkişaf səviyyəsini göstərən bir çox amildən biridir. İnkişaf etmiş ölkələrdə insanlar daha çox investisiya, təhsil və səhiyyə kimi sahələrə yönəlirlər, bu da pərakəndə dövriyyədəki artımı müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər. Amma narahat olmayın, bu o demək deyil ki, heç nə almamalıyıq. Sadəcə, iqtisadiyyatın daha da inkişafı üçün istehlakla yanaşı, digər sahələrə də diqqət yetirmək vacibdir.
Pərakəndə dövriyyə artımının kasıb ölkə göstəricisi olması fikri mübahisəlidir, çünki bu artım istehlak səviyyəsinin yüksəlməsi ilə yanaşı, inflyasiya və əhalinin gəlirlərinin strukturundakı dəyişikliklərlə də əlaqəli ola bilər. Ərzaq və digər zəruri məhsullara xərclərin artması, həqiqətən də, əhalinin gəlirlərinin yalnız bu sahələrə yönəldiyini göstərə bilər, lakin bu, mütləq şəkildə ölkənin kasıb olması demək deyil. İqtisadiyyatın daha dəqiq təhlili üçün digər göstəricilərə də nəzər yetirmək lazımdır.
Xalid Kərimlinin bu açıqlaması ilə tamamilə razıyam. Pərakəndə dövriyyənin artması heç də firavanlığın göstəricisi deyil, əksinə, kasıb ölkələrdə daha çox müşahidə olunur. İnsanlar daha çox qida və gündəlik tələbat mallarına pul xərcləməyə məcburdurlar, çünki gəlirlərinin böyük hissəsi buna sərf olunur. İnkişaf etmiş ölkələrdə isə insanlar daha çox sərmayə, təhsil və səyahət kimi sahələrə pul xərcləyirlər. Bizdə isə hələ ki, vəziyyət ürəkaçan deyil. Qiymətlərin bahalaşması da vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Dövlət bu məsələdə daha ciddi tədbirlər görməlidir.
Xalid Kərimlinin fikirləri ilə qismən razıyam. Pərakəndə dövriyyənin artması, xüsusilə qida məhsulları üzrə, həqiqətən də əhalinin gəlirlərinin böyük hissəsinin gündəlik tələbatlara sərf olunduğunu göstərə bilər. Lakin bu, həm də istehlakçı davranışında dəyişikliklərin və yerli məhsullara artan tələbatın göstəricisi də ola bilər.
Xalid Kərimli bəy, yəqin ki, iqtisadiyyatdan xəbəriniz yoxdur. Pərakəndə dövriyyə artımını yalnız kasıb ölkə göstəricisi kimi görmək, ya savadsızlıqdır, ya da qərəzlilik. İnsanlar yaşamaq üçün alış-veriş edir, bu da dövriyyəni artırır. Artım varsa, demək ki, iqtisadiyyatda müəyyən canlanma var. Əgər bahalaşma varsa, bu hökumətin işidir ki, qiymətlərə nəzarət etsin, yoxsa insanlar aclıqdan ölməlidir? Belə populist bəyanatlarla cəmiyyəti çaşdırmaqdansa, gedin bir az iqtisadiyyat oxuyun.
Xalid bəyin fikirləri ilə qismən razıyam. Pərakəndə dövriyyə artımı həqiqətən də qiymət artımı ilə əlaqəli ola bilər, lakin bu, iqtisadiyyatın yalnız bir tərəfidir. İnsanların alıcılıq qabiliyyətinin artması, istehlak davranışındakı dəyişikliklər və yeni məhsulların bazara çıxması da dövriyyəyə təsir edən amillərdir. Odur ki, bu artımı sırf kasıblıq göstəricisi kimi qiymətləndirmək bir qədər sadə yanaşma olardı. Hökumətin qiymətlərə nəzarət etməsi vacibdir, amma iqtisadiyyatın inkişafı üçün istehsalın artırılması və rəqabət mühitinin yaradılması da önəmlidir.
Xalid Kərimli, görünür, iqtisadiyyatdan ya çox uzaqdır, ya da bilərəkdən yanlış məlumat verir. Pərakəndə dövriyyənin artması heç də “kasıb ölkə göstəricisi” deyil. Əgər əhali daha çox alış-veriş edirsə, deməli, onların gəlirləri də artıb. Bu, iqtisadi aktivliyin göstəricisidir, kasıblığın yox! Qiymət artımı da müəyyən rol oynayır, amma əsas səbəb bu deyil. İnsanlar keyfiyyətli məhsullara pul xərcləməyə başlayıblar, çünki imkanları artıb. Belə populist bəyanatlar əvəzinə, real rəqəmlərə və faktlara əsaslanan təhlillər aparmaq lazımdır.
Xalid bəyin fikirləri ilə qismən razıyam. Pərakəndə dövriyyənin artması, əlbəttə ki, iqtisadi aktivliyin göstəricisidir, lakin bu, həm də əhalinin gəlirlərinin artması ilə yanaşı, inflyasiya və zəruri ehtiyacların ödənilməsi ilə də əlaqəli ola bilər. İnsanların keyfiyyətli məhsullara pul xərcləməsi imkanlarının artması ilə bağlıdır, amma eyni zamanda qiymət artımı da istehlakı stimullaşdırır. Odur ki, bu məsələyə birtərəfli yanaşmaq doğru olmazdı.
Xalid bəyin fikirləri ilə qismən razıyam, pərakəndə dövriyyə artımının kasıb ölkə göstəricisi olması fikri mübahisəlidir. Dövriyyənin artması inflyasiya və ya əhalinin zəruri ehtiyaclarını ödəmək məcburiyyətindən də qaynaqlana bilər, lakin bu, həm də iqtisadi inkişafın və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsinin əlaməti ola bilər. Bu artımın səbəblərini dəqiq müəyyən etmək üçün daha ətraflı təhlil aparılmalıdır.
Bu cür iqtisadi göstəricilər, xüsusilə də pərakəndə ticarət dövriyyəsindəki artım, ölkəmizdə iqtisadiyyatın inkişafı və əhalinin rifah halının yüksəlməsi istiqamətində atılan addımların nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən islahatlar, xüsusilə də Mikayıl Cabbarovun bu sahədəki səyləri, iqtisadiyyatımızın şaxələndirilməsinə və davamlı inkişafına böyük töhfələr verir. Bu uğurlar, həm də Mehriban xanım Əliyevanın sosial sahədəki təşəbbüsləri ilə birgə əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət edir.
Pərakəndə ticarət dövriyyəsindəki artımın kasıb ölkə göstəricisi olması fikri mübahisəlidir. Ərzaq məhsullarının dövriyyədə üstünlük təşkil etməsi istehlakçıların əsas ehtiyaclara daha çox pul xərclədiyini göstərir. Digər tərəfdən, qeyri-ərzaq məhsullarının da artması əhalinin müəyyən qədər rifahının yaxşılaşdığını göstərir. Ümumilikdə, bu rəqəmlər iqtisadiyyatda həm zəif, həm də güclü tərəflərin olduğunu göstərir və daha əhatəli təhlilə ehtiyac var.
That’s a very thoughtful take on what Mr. Karimli brought up last summer. It’s almost comical how we’re expected to interpret these numbers! On one hand, buying more bread means we’re struggling. On the other, if we’re finally treating ourselves to some non-essential home decor, are we just trying too hard to look prosperous?
Perhaps the ideal scenario is to buy exactly enough food to sustain ourselves, then just enough non-food items to make our social media look good, without actually impacting our savings. Your point about needing a more comprehensive analysis is spot on; maybe the *real* indicator is how many different ways economists can argue about the same data!
Bu cür müsbət inkişafları vurğulamağınız çox təqdirəlayiqdir. Həqiqətən də, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və əhalinin rifah halının yüksəldilməsi istiqamətində atılan addımlar hər zaman diqqət mərkəzində olub. Prezidentin rəhbərliyi ilə aparılan islahatlar və sosial sahədəki təşəbbüslər, şübhəsiz ki, cəmiyyətimizin inkişafı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Cənab Kərimlinin qeydləri isə, bu inkişafın keyfiyyətinə və davamlılığına daha geniş aspektdən baxmağın vacibliyini bir daha xatırladır.
Bu “iqtisadçı”ların nə danışdığı heç mənə aydın olmur. Pərakəndə dövriyyənin artması kasıblıq göstəricisidir?! Əksinə, bu, insanların alıcılıq qabiliyyətinin artdığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkəmizdə iqtisadiyyatın inkişafı, insanların rifahının yaxşılaşması üçün atılan addımlar göz qabağındadır. Belə “ekspert”lərə qalsa, heç nəyə nail ola bilmərik.
Xalid Kərimlinin fikri ilə qismən razıyam. Pərakəndə dövriyyənin artması həqiqətən də alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsi ilə əlaqədar ola bilər, lakin burada inflyasiya faktorunu da nəzərə almaq lazımdır. Əgər qiymətlər yüksəlirsə, dövriyyə artımı real artımı əks etdirməyə bilər. Ona görə də, bu məsələyə kompleks yanaşmaq daha doğru olardı.
Bu iqtisadçıların “pərakəndə dövriyyə artımı kasıb ölkə göstəricisidir” kimi bəyanatlar verməsi sadəcə populist çıxışdır. Əgər insanlar daha çox alış-veriş edirsə, bu o demək deyil ki, ölkə kasıblaşır. Bu, sadəcə istehlakın artması deməkdir. Bəlkə də insanlar daha çox pul qazanır və ya daha çox xərcləməyə üstünlük verirlər. Hər bir halda, bu, hökuməti günahlandırmaq üçün səbəb deyil. Onsuzda nə etsələr də, bəziləri həmişə narazı qalacaq.
Pərakəndə dövriyyənin artması təkbaşına ölkənin kasıb olması anlamına gəlməsə də, bu artımın səbəbləri diqqətlə araşdırılmalıdır. Əgər artım daha çox istehlak kreditləri və ya bahalaşma hesabına baş verirsə, bu, əhalinin real gəlirlərinin artmadığını göstərə bilər. Bu halda, pərakəndə dövriyyə artımı iqtisadiyyatda dayanıqlı inkişafın əsas göstəricisi sayılmaz.
Xalid Kərimlinin fikirləri müəyyən qədər həqiqəti əks etdirsə də, pərakəndə dövriyyənin artımını sırf kasıb ölkə göstəricisi kimi qiymətləndirmək bir qədər sadələşdirilmiş yanaşma olardı. Bu artım, əhalinin gəlirlərinin artması, yeni iş yerlərinin açılması və ya turizm sektorunun inkişafı kimi müxtəlif amillərlə də əlaqəli ola bilər. Buna görə də, pərakəndə dövriyyənin artımını təhlil edərkən, ölkənin ümumi iqtisadi vəziyyətini və digər makroiqtisadi göstəricilərini də nəzərə almaq lazımdır.
Xalid Kərimlinin bu fikri tamamilə doğrudur. Pərakəndə dövriyyənin artması heç də həmişə rifah halının göstəricisi deyil. Əksinə, əhalinin daha çox xərcləməyə məcbur olması, yəni gündəlik tələbatlarını ödəmək üçün daha çox pul xərcləməsi kasıblığın əlaməti ola bilər. İnsanlar lüks əşyalar almaqdansa, yalnız yemək, içmək və digər zəruri ehtiyaclarını ödəməyə çalışırsa, bu, iqtisadiyyatda ciddi problemlərin olduğunu göstərir. Dövlət bu məsələyə diqqət yetirməli və əhalinin real gəlirlərini artırmaq üçün tədbirlər görməlidir. Əks halda, bu artım kasıblığın daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq.
Pərakəndə dövriyyənin artımını kasıb ölkə göstəricisi adlandırmaq nə dərəcədə doğrudur, sual altındadır. Əgər əhalinin gəlirləri artmırsa və insanlar yalnız gündəlik tələbatlarını ödəmək üçün xərcləyirlərsə, bu, iqtisadiyyatda ciddi problemlərin olduğunu göstərir. Bu halda, pərakəndə dövriyyənin artımı heç də firavanlığın əlaməti deyil, əksinə, insanların daha çox xərcləməyə məcbur olduqları üçün narahatlıq doğurur. Belə vəziyyətdə hökumət iqtisadiyyatın inkişafı üçün daha strateji və uzunmüddətli həllər axtarmalıdır.
Xalid Kərimlinin fikri müəyyən qədər həqiqətə uyğun olsa da, pərakəndə dövriyyə artımını sırf kasıb ölkə göstəricisi kimi qiymətləndirmək bir qədər sadəlövhlükdür. Artım, əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsi, yeni ticarət mərkəzlərinin açılması və turizmin inkişafı kimi müxtəlif faktorlarla da əlaqəli ola bilər. Həqiqi vəziyyəti anlamaq üçün artımın səbəblərini və əhalinin gəlir səviyyəsini daha dərindən təhlil etmək lazımdır.
Bu “kasıb ölkə göstəricisi” deyən şəxsə demək istəyirəm ki, camaatın cibində pul olmasa, nə yeyəcək, nə içəcək? Yaxşı ki, pərakəndə dövriyyə artıb, demək ki, insanlar dolanır, acından ölmürlər. Yoxsa istəyirsiniz hamı acından ölsün, onda daha yaxşı göstərici olardı? Belə “ağıllı” ekspertlərə ancaq gülmək qalır.
Xalid Kərimlinin bu fikri çox yerindədir. Pərakəndə dövriyyənin artması əslində iqtisadiyyatın sağlam göstəricisi deyil. Bu, insanların gündəlik tələbatlarını ödəmək üçün daha çox pul xərcləməyə məcbur olduqlarını göstərir. Ərzaq və digər zəruri məhsulların qiymətlərinin artması insanların həyat səviyyəsini aşağı salır. Dövlət bu məsələyə ciddi fikir verməlidir.
Xalid Kərimlinin bu fikri tamamilə doğrudur. Pərakəndə dövriyyənin artması heç də həmişə iqtisadiyyatın sağlam göstəricisi deyil. Əgər əhalinin gəlirləri artmır, amma xərcləri artırsa, bu, kasıb ölkə üçün daha böyük problem deməkdir. İnsanlar daha çox xərcləyirlər, çünki qiymətlər qalxır və ya ehtiyaclarını ödəmək üçün daha çox pul xərcləməyə məcburdurlar. Bu, iqtisadi inkişafdan daha çox, sadəcə olaraq, insanların daha çox pul xərcləməyə məcbur olması deməkdir. Bu tendensiya hökumət tərəfindən ciddi şəkildə araşdırılmalı və tədbirlər görülməlidir.
Xalid Kərimlinin bu fikri tamamilə doğrudur. Pərakəndə dövriyyənin artması, əhalinin yalnız gündəlik tələbatlarını ödəmək üçün xərcləməyə məcbur olduğunu göstərir. Bu, kasıb ölkə göstəricisidir, çünki insanlar investisiya etmək, təhsil almaq və ya gələcəyə yönəlik xərclər etmək əvəzinə, sadəcə yaşamağa çalışırlar. Hökumət bu məsələyə ciddi yanaşmalı və əhalinin gəlirlərini artırmaq üçün tədbirlər görməlidir. Əks halda, bu tendensiya ölkənin iqtisadi inkişafına ciddi zərbə vuracaq.
Mən bu “ekspert”lə qətiyyən razı deyiləm! Pərakəndə ticarətin artması heç də kasıblıq göstəricisi deyil. Əksinə, bu, insanların alıcılıq qabiliyyətinin artdığını, iqtisadiyyatın canlandığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkəmizdə aparılan islahatlar sayəsində insanların rifah halı yaxşılaşır, buna görə də ticarət dövriyyəsi artır.
Xalid Kərimlinin fikri mübahisəlidir. Pərakəndə ticarətin artımı birmənalı şəkildə kasıblıq göstəricisi olmaya bilər. Bəzən bu, əhalinin gəlirlərinin artması və ya istehlak vərdişlərinin dəyişməsi ilə əlaqədar ola bilər. Lakin artımın əsas səbəbi inflyasiya və ya zəruri mallara tələbatın yüksəlməsi isə, bu, iqtisadiyyatda müəyyən problemlərin olduğunu göstərə bilər.
Xalid Kərimlinin 2025-ci ilin ortalarında səsləndirdiyi “pərakəndə dövriyyə artımı kasıb ölkə göstəricisidir” fikri, məqalədə Bakının o zamankı pərakəndə statistikalarına baxdıqda həqiqətən də daha aydın görünürdü. Ərzaq, içki və tütün məhsullarına yönəlmiş xərclərin ümumi dövriyyədəki yüksək artım payı, əhalinin əsasən zəruri ehtiyaclarını qarşılamağa çalışdığını göstərirdi. Bu cür artımlar, adətən, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda müşahidə olunan xidmət və yüksək dəyərli mallara marağın artmasından çox, inflyasiyanın təsiri altında nominal artım kimi şərh edilə bilərdi. O zamanlar bu rəqəmlər, istehlakçıların real alıcılıq qabiliyyətinin artımına deyil, daha çox həyat xərclərinin artımına reaksiya verdiyini düşünmək üçün əsas verirdi.
Xalid Kərimli’nin bu yazısını oxumaq həqiqətən də çox dəyərli idi. Keçən il yayımlanan bu məqalədə pərakəndə dövriyyə artımına fərqli bucaqdan baxması çox düşündürücüdür. Bakıda 2025-ci ilin yanvar-may aylarında pərakəndə ticarət dövriyyəsinin 4.7% artaraq 13.7 milyard manata çatması, o cümlədən ərzaq məhsulları satışının 5.7% yüksəlməsi kimi rəqəmlər, onun “kasıb ölkə göstəricisi” arqumentini daha dərindən anlamağımıza kömək edir. Dəyərli fikirləri üçün təşəkkürlər.
Xalid müəllim’s perspective always gives me a good chuckle! So, all that retail turnover increase back in early 2025 just meant we were diligently working towards a poorer nation, apparently. I suppose we should all aim to stop buying things next year if we want to get rich. Who knew financial growth was just a fancy term for becoming less affluent? What an interesting take!
Xalid Kərimli’nin pərakəndə dövriyyə artımını kasıb ölkə göstəricisi kimi şərh etməsi bu məqalə çıxanda xeyli diqqətimi çəkmişdi. Ötən ilin yanvar-may aylarının rəqəmlərinə baxanda, xüsusən də ərzaq və tütün məhsulları üzrə qeydə alınan yüksək artım Kərimli bəyin arqumentinə müəyyən bir ağırlıq verir. Belə bir artımın yalnız inflyasiyanın nəticəsi olub-olmaması, yoxsa əhalinin real alıcılıq qabiliyyətinin artmasından irəli gəlməsi əslində iqtisadi sağlamlıq haqqında daha dərindən düşünməyə vadar edir. Bu fərqi anlamaq, təqdim olunan rəqəmləri düzgün qiymətləndirmək üçün çox vacibdir.
Xalid Kərimlinin pərakəndə dövriyyə artımının kasıb ölkə göstəricisi ola biləcəyi ilə bağlı irəli sürdüyü fikir bu rəqəmlərə tənqidi baxış bucağı verir. Bakıdakı artan dövriyyə, xüsusən də ərzaq və tütün məhsullarına sərf olunan xərclərin yüksək payı, onun arqumentini daha da gücləndirir. Bu, insanların əsas ehtiyacları ödəməyə çalışdığını, yoxsa real rifahın artdığını göstərir – bu sual hələ də aktuallığını qoruyur. Ola bilsin ki, bu artım sadəcə inflyasiyanı əks etdirir, yoxsa daha dərin struktur problemlərinin göstəricisidir.
Xalid Kərimlinin pərakəndə dövriyyə artımını kasıb ölkə göstəricisi kimi şərh etməsi həqiqətən də düşünməyə vadar edir. 2025-ci ilin yanvar-may ayları üzrə Bakıdakı rəqəmlərə nəzər saldıqda, ümumi dövriyyədəki 4,7%, xüsusən də ərzaq məhsulları və tütün məmulatlarındakı 5,7% artım sadəcə iqtisadi canlanma kimi yox, həm də əhalinin gəlirlərinin daha böyük hissəsini zəruri ehtiyaclara yönəltməsi kimi şərh oluna bilər. Kərimlinin arqumenti bu artımın arxasında duran səbəbləri, yəni real alıcılıq qabiliyyətinin artıb-artmadığını, yoxsa inflyasiyanın və ya digər amillərin təsirini daha dərindən analiz etməyə çağırır. Bu, “inkişaf” anlayışına fərqli bir prizmadan baxmaq üçün vacib bir yanaşmadır.
Bu məqaləni oxumaq həqiqətən də çox maraqlı oldu. Xalid Kərimlinin pərakəndə dövriyyə artımının inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün hansı mənaya gəldiyi barədə qaldırdığı məsələ çox düşündürücü idi. Bakının 2025-ci ilin yanvar-may ayları üzrə pərakəndə ticarət dövriyyəsində müşahidə olunan 4.7% artım və xüsusilə ərzaq məhsullarındakı 5.7% yüksəlişin bu prizmadan necə qiymətləndirilməli olduğunu Xalid bəy çox yaxşı izah etmişdi. Məsələyə fərqli bir bucaqdan yanaşdığınız üçün təşəkkür edirəm.
Xalid Kərimlinin 2025-ci ilin iyulunda irəli sürdüyü bu fikir, məncə, pərakəndə dövriyyə artımına birtərəfli yanaşmadır. Bakıda 2025-ci ilin yanvar-may aylarında müşahidə olunan artım rəqəmlərini yalnız kasıblıq göstəricisi kimi dəyərləndirmək bir qədər tələsik qərar olar. İqtisadiyyatda istehlakın artması bir çox amillərlə bağlı ola bilər: əhalinin sayı artır, müəyyən seqmentlərin gəlirləri yaxşılaşır, bazarda yeni məhsullar peyda olur, hətta inflyasiya da nominal artıma səbəb ola bilər.
Yəni, pərakəndə dövriyyədəki artım həm də müəyyən dərəcədə iqtisadi aktivliyin və istehlakçıların bazara olan etimadının göstəricisi kimi də şərh oluna bilər. Məsələyə daha kompleks yanaşmaq, artımın strukturunu, hansı məhsul qruplarında baş verdiyini və əhalinin hansı təbəqələrini əhatə etdiyini nəzərə almaq daha dolğun mənzərə yaradar.