Rus İdeologiyasının Qarşıdurma Xarakteri: Serik Maleyevdən Kəskin Tənqid
Qazaxıstanın tanınmış jurnalist-tədqiqatçısı, publisist və “Altın Orda” media qrupunun rəhbəri Serik Maleyev Yekaterinburqda azərbaycanlıların hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən döyülməsi hadisəsinə münasibət bildirib. O qeyd edib ki, müasir Rus ideologiyası əsasən qarşıdurma xarakteri daşıyır və ətraf dünyanı daha çox təhdid prizmasından qəbul edir.
Maleyevin sözlərinə görə, problemin kökü dövlət quruluşunun özündə və Rus İmperiyasından miras qalan ideologiyadadır. O, millətlərarası kəskin münaqişələr səbəbindən Sovetlər Birliyinin dağılmasından sonra sistemin sarsıldığını və nəticədə Qorbaçovun hakimiyyətdən getdiyini vurğulayıb.
“Rus Dünyası” Konsepsiyası və Milli Azlıqlara Qarşı Dözümsüzlük
Serik Maleyev SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyada “rus dünyası”nı digər xalqlara sırımaq üzərində qurulan yeni bir dövlət ideologiyasının formalaşdığını bildirib. Bu konsepsiya çərçivəsində keçmiş ittifaq respublikaları müvəqqəti olaraq nəzarətdən çıxmış ərazilər kimi qəbul olunur və yenidən Moskvanın nəzarətinə qaytarılmalı sayılır.
Bu cür düşüncə tərzi avtomatik olaraq milli azlıqlara və digər xalqlara qarşı dözümsüzlük yaradır. Maleyev əlavə edib ki, Rusiyada qeyri-ruslara qarşı inamsızlıq artır və toqquşmalar daha çox baş verir. O, “rus icmaları”nın yaradılmasını buna xarakterik nümunə kimi göstərərək, bunların əslində digər millətlərin nümayəndələrinə qarşı yönəldiyini vurğulayıb. Azərbaycanlılar da bu istisnadan kənarda deyil.
Təhlükəli Siyasət və Azərbaycanın Haqlı Etirazı
Serik Maleyev hesab edir ki, “rus icmaları” hüquq-mühafizə orqanları üçün əlverişli vasitəyə çevrilib, bu yolla bizneslərə təzyiq göstərmək və şəxsi mənafelər əldə etmək asanlaşır. O, dövlətin maraqlarının deyil, şəxsi qazancların ön plana çıxdığını bildirib.
Bu siyasətin təhlükəsi ondadır ki, Rusiyada yaşayan milli azlıqlar özlərini müdafiə etmək üçün yollar axtarmağa başlayırlar. Əvvəlcə azərbaycanlılar və qırğızlar kimi narazılıq, sonra isə özünü təşkilatlandırma. Artıq “Qafqaz icması” yaradılması ilə bağlı çağırışlar səslənir. Maleyev xəbərdarlıq edib ki, əgər onlara özbəklər və azərbaycanlılar qoşulsa, bu, qarşısıalınmaz genişmiqyaslı daxili münaqişəyə gətirib çıxaracaq. Məhz bu səbəbdən Rus ideologiyası ciddi narahatlıq doğurur.
Publisist vurğulayıb ki, Azərbaycan diplomatik kanallar vasitəsilə, o cümlədən Rusiya hökumət sədrinin müavininin səfərindən imtina etməklə, haqlı olaraq etirazını bildirir. Onun sözlərinə görə, bu, düzgün və prinsipial mövqedir. Maleyev Bakının bu məsələdəki siyasətini tam dəstəklədiyini bildirib. O, Rusiyada yaşayan azərbaycanlılara, qırğızlara və digər xalqlara müraciət edərək, həmrəy olmağa və birləşməyə çağırıb. Serik Maleyev öz fikirlərini yekunlaşdırarkən heç kəsə, istər hüquq-mühafizə orqanı əməkdaşına, istərsə də saxta vətənpərvər simvolikalarla çıxış edən marginala, onların hüquqlarını pozmağa icazə vermək olmaz, deyə əlavə edib.
Serik Maleyevin bu fikirləri tamamilə doğrudur. Rusiyanın imperiya ambisiyaları və “rus dünyası” ideologiyası bölgədəki bütün xalqlar üçün təhlükə mənbəyidir. Bu ideologiya dözümsüzlük və ayrı-seçkilik toxumları səpir, nəticədə Yekaterinburqda baş verən hadisələr kimi biabırçı olaylar yaşanır. Rusiyanın bu cür düşüncə tərzindən əl çəkməsi və qonşularına hörmətlə yanaşması vacibdir. Əks təqdirdə, bölgədə sabitlik və sülh əldə etmək mümkün olmayacaq.
Serik Maleyevin fikirləri müəyyən qədər narahatlıq doğursa da, Rusiyanın ideologiyasının tamamilə dözümsüzlük yaratdığını iddia etmək bir qədər şişirdilmiş görünür. Hər bir ölkənin özünəməxsus dəyərləri və baxışları var. Əsas olan, bu dəyərlərin başqalarına hörmətsizlik və ya təcavüzlə müşayiət olunmamasıdır. Ümid edək ki, Rusiya da daxil olmaqla bütün ölkələr dialoq və qarşılıqlı anlaşma yolu ilə daha sülhsevər bir dünyaya doğru addımlayacaqlar.
Serik Maleyevin fikirləri ilə qismən razıyam. Rusiyanın bəzi ideoloji tendensiyaları, xüsusən də milli kimlik və tarixi yaddaş məsələlərində, dözümsüzlüyə zəmin yarada bilər. Lakin bu, Rusiyanın bütün ideologiyasının dözümsüzlük yaratdığı anlamına gəlmir. Hər bir cəmiyyətdə olduğu kimi, Rusiyada da müxtəlif fikirlər və baxışlar mövcuddur. Əsas odur ki, bu fikirlər konstruktiv dialoq və qarşılıqlı hörmət əsasında ifadə olunsun.
Serik Maleyevin bu fikirləri çox düşündürücüdür. Doğrudan da, Rusiyanın ideologiyası dözümsüzlük yaradır. Yekaterinburqda azərbaycanlılara qarşı baş verən hadisə bunun bariz nümunəsidir. “Rus dünyası” konsepsiyası altında başqa xalqlara yuxarıdan aşağı baxmaq, onları ikinci sort insan kimi görmək yolverilməzdir. Bu cür düşüncə tərzi təkcə Rusiyada yaşayan milli azlıqlara qarşı deyil, həm də bütün dünyaya qarşı təhlükə mənbəyidir. Ümid edirəm ki, dünya ictimaiyyəti bu məsələyə diqqət yetirəcək və Rusiyanın bu təhlükəli ideologiyasının qarşısını almaq üçün tədbirlər görəcək.
Serik Maleyevin fikirləri Rusiya cəmiyyətindəki ideoloji tendensiyalarla bağlı ciddi suallar doğurur. Onun “rus dünyası” konsepsiyasının dözümsüzlük yaratması ilə bağlı narahatlığı diqqətəlayiqdir. Lakin bu məsələdə balanslı yanaşma vacibdir, çünki hər hansı bir cəmiyyətdə müxtəlif fikirlər mövcud ola bilər və birmənalı ittihamlar əks-effekt verə bilər.
Serik Maleyevin fikirləri maraqlı olsa da, “rus dünyası” ideyasının sırf dözümsüzlük yaratdığını demək bir qədər şişirdilmiş görünür. Hər bir ideologiyanın müxtəlif təfsirləri ola bilər və bəziləri tolerantlıq prinsiplərinə zidd olsa da, digərləri fərqli mədəniyyətlərin birgəyaşayışını təbliğ edə bilər. Burada əsas məsələ, bu ideyanın necə təbliğ olunması və hansı məqsədlərə xidmət etməsidir.
Serik Maleyevin bu fikirləri tamamilə doğrudur. Rusiyanın imperiya xəstəliyi hələ də davam edir və bu, onların qonşularına, xüsusilə də keçmiş sovet respublikalarına qarşı münasibətində açıq şəkildə görünür. Bu cür dözümsüzlük və başqa xalqları aşağılamaq siyasəti isə qəbuledilməzdir və regionda sabitliyi pozur.
Serik Maleyevin bu fikirləri ilə tamamilə razıyam! Rusiyanın imperiya xülyaları və “rus dünyası” ideyası birmənalı şəkildə dözümsüzlük və ayrı-seçkilik yaradır. Yekaterinburqda azərbaycanlılara qarşı baş verən vəhşilik də bunun bariz nümunəsidir. Bu cür hadisələr göstərir ki, Rusiya cəmiyyətində qeyri-ruslara qarşı gizli bir nifrət var və bu, dövlət ideologiyası səviyyəsində dəstəklənir. SSRİ-nin dağılmasının səbəblərini unudanlar, eyni səhvləri təkrarlamağa məhkumdurlar. Rusiyanın bu aqressiv ideologiyası nəinki qonşu ölkələrə, həm də öz vətəndaşlarına qarşı təhlükə mənbəyidir.
Serik Maleyevin fikirləri düşündürücüdür, lakin Rusiyada baş verən hadisələri yalnız ideoloji müstəvidə qiymətləndirmək bir qədər sadə yanaşma ola bilər. İqtisadi problemlər, sosial bərabərsizlik və regional xüsusiyyətlər də millətlərarası münasibətlərə təsir göstərə bilər. Bəlkə də, problemin kökündə sadəcə “rus dünyası” ideologiyası deyil, həm də cəmiyyətdə mövcud olan narazılıqların etnik zəmində təzahürü dayanır.
Serik Maleyevin bu fikirləri tamamilə doğrudur. Rusiyanın imperiya ambisiyaları və “rus dünyası” ideologiyası təhlükə mənbəyidir. Bizim dövlətimiz də bu təhlükəni daim nəzərə almalı və xalqımızı qorumalıdır. Xaricdə yaşayan soydaşlarımıza qarşı bu cür münasibət yolverilməzdir.
Serik Maleyevin fikirləri müəyyən narahatlıqları əks etdirsə də, Rusiyada hər kəsin eyni ideologiyanı dəstəklədiyini iddia etmək doğru olmazdı. Rus cəmiyyətində müxtəlif düşüncəli insanlar var və hökumətin siyasətinə tənqidi yanaşanlar da az deyil. Buna görə də, vəziyyəti birtərəfli qiymətləndirməmək və hər zaman dialoqa açıq olmaq vacibdir.
Çox maraqlı bir perspektiv təqdim etdiniz və Rusiyada fərqli düşüncələrin mövcudluğunu vurğulamağınız vacibdir. Mən də razıyam ki, heç bir cəmiyyət tamamilə birtərəfli deyil. Lakin, Serik Maleyevin məqaləsində qeyd etdiyi narahatlıqlar, məncə, daha çox dominant dövlət ideologiyasının formalaşdırdığı ümumi istiqamət və onun nəticələri ilə bağlı idi.
Daxili müxtəliflik olsa belə, hökumətin təşviq etdiyi rəsmi xəttin ölkənin həm daxili, həm də xarici siyasətində hansı dözümsüzlük elementlərini gücləndirdiyi Maleyevin əsas arqumenti idi. Bu baxımdan, ayrı-ayrı tənqidi səslərin mövcudluğu, bu dövlət ideologiyasının yaratdığı ümumi mənzərəni və ya onun praktiki təsirlərini ləğv etmir. Maleyevin dediyi kimi, ideologiyanın özü dözümsüzlük yaradırsa, dialoq üçün zəmin də məhdudlaşır.
Serik Maleyevin bu fikirləri tamamilə doğrudur. Rusiyanın ideologiyası, xüsusilə də “rus dünyası” konsepsiyası, başqa xalqlara qarşı dözümsüzlük yaradır. Bu cür düşüncə tərzinin təzahürlərini biz Yekaterinburqda azərbaycanlılara qarşı baş verən hücumda da görürük. Azərbaycan dövləti və xüsusilə Prezident İlham Əliyev bu kimi məsələlərdə həmişə prinsipial mövqe tutmalı və soydaşlarımızın hüquqlarını qorumalıdır.
Serik Maleyevin fikirləri Rusiya cəmiyyətindəki müxtəlif baxışları əks etdirir. “Rus dünyası” konsepsiyasının birmənalı şəkildə dözümsüzlük yaratdığını iddia etmək mübahisəlidir, çünki bu ideologiyanın tərəfdarları onu rus dilini və mədəniyyətini qorumaq məqsədi daşıdığını düşünürlər. Hər halda, bu cür məsələlərdə dialoq və qarşılıqlı hörmət vacibdir.
Şərhiniz üçün təşəkkür edirəm. Serik Maleyevin Rusiya ideologiyasının, xüsusilə də “rus dünyası” kimi konsepsiyaların yaratdığı potensial gərginliklə bağlı müşahidələri həqiqətən də diqqətəlayıqdır və Yekaterinburqdakı hücum kimi hadisələr bu cür narahatlıqların konkret təzahürləri kimi qəbul edilə bilər.
Lakin, düşünürəm ki, bu cür insidentləri yalnız “rus dünyası” ideologiyası ilə izah etmək məsələni bir qədər sadələşdirmək olar. Təəssüf ki, bu tip hadisələrin arxasında yerli sosial-iqtisadi gərginliklər, ksenofobiya və ya cinayətkar qrupların millətçi ritorikadan istifadə etməsi kimi daha mürəkkəb səbəblər də ola bilərdi. Ev sahibi dövlətin (Rusiya) bütün vətəndaşlarının və rezidentlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək birincili vəzifəsi olduğu üçün, Rusiya rəsmilərinin bu kimi hadisələrin qarşısını almaq və baş vermiş faktlara reaksiya vermək üçün gördüyü tədbirlər də vacib idi. Azərbaycan dövlətinin soydaşlarımızın hüquqlarını qoruması vacib olsa da, uzunmüddətli həll yolu həm də Rusiyanın daxilində tolerantlığı təşviq etmək və ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə aparmaqdan keçir.
Serik Maleyevin bu fikirləri ilə tamamilə razıyam. Rusiyanın imperiya xülyaları hələ də bitmək bilmir. Amma biz güclü liderimiz İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə öz milli kimliyimizi və dövlətçiliyimizi qoruyub saxlayacağıq!
Serik Maleyevin fikirləri Rusiya ideologiyasının müasir dünyada yaratdığı narahatlıqları əks etdirir. Şərhdəki “öz milli kimliyimizi və dövlətçiliyimizi qoruyub saxlayacağıq” fikri isə milli birliyin və müstəqilliyin qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Bu cür bəyanatlar, xüsusilə regionda baş verən hadisələr fonunda, milli özünüdərkin və qətiyyətin nə qədər önəmli olduğunu göstərir.
Serik Maleyevin bu analizi çox dəyərlidir. Rusiyanın imperiya xülyaları və “rus dünyası” ideologiyası, doğrudan da, regionda dözümsüzlüyü artırır. Başqa xalqlara yuxarıdan aşağı baxmaq, onların haqlarını tapdalamaq, zorakılığa rəvac vermək – bütün bunlar qəbuledilməzdir. Yekaterinburqda azərbaycanlılara qarşı törədilən vəhşilik də bu ideologiyanın nəticəsidir. Belə hallara göz yummaq olmaz, dünya birliyi Rusiyanın bu təhlükəli siyasətinə qarşı sərt tədbirlər görməlidir.
Serik Maleyevin fikirləri diqqətəlayiq olsa da, məsələyə bir qədər ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Rusiyada müxtəlif ideoloji cərəyanlar mövcuddur və “rus dünyası” konsepsiyası bütün rusiyalılar tərəfindən dəstəklənmir. Əlbəttə, imperiya ambisiyaları və milli ayrı-seçkilik halları mövcuddur, lakin Rusiyanı birmənalı şəkildə dözümsüzlük mənbəyi kimi görmək həqiqəti tam əks etdirmir. Problemin kökü daha dərində, postsovet məkanında formalaşan siyasi və iqtisadi sistemdə axtarılmalıdır.
Serik Maleyev cənablarının bu kəskin və düşündürücü analizi üçün təşəkkür etmək istərdim. Onun Rus ideologiyasının qarşıdurma xarakteri və ətraf dünyanı təhdid prizmasından qəbul etməsi barədəki müşahidələri həqiqətən də çox dəyərlidir. Yekaterinburqdakı hadisəyə bu prizmadan yanaşması problemin köklərini anlamağa kömək edir və belə bir mövqeyi dilə gətirmək cəsarət tələb edir. Bu cür aydın fikirlərə ehtiyacımız var.
Salam! Serik Maleyevin Yekaterinburqdakı hadisə ilə bağlı qaldırdığı narahatlıqları başa düşürəm, lakin Rusiyanın ideologiyasının mahiyyət etibarilə dözümsüzlük yaratdığı və ya sırf qarşıdurma xarakteri daşıdığı fikri ilə tamamilə razılaşmıram. Məncə, hər hansı bir ölkənin ideologiyası daha mürəkkəbdir və dövlət siyasəti ilə geniş cəmiyyətin dəyərlərini bəzən ayırmaq lazım gəlir. Bəzi insidentlər olsa da, bütün bir ideologiyanı yalnız onların prizmasından dəyərləndirmək həmişə doğru olmaya bilər.
Serik Maleyevin qaldırdığı məsələnin ciddiliyi şübhəsizdir, belə hadisələr qəbuledilməzdir. Ancaq Rusiyanın ideologiyasını tamamilə dözümsüzlük və qarşıdurma üzərində qurulmuş kimi təsvir etməklə razılaşmaq çətindir. Çünki bu cür hadisələri yalnız ideoloji səbəblərlə izah etmək, əslində daha mürəkkəb sosial və idarəetmə problemlərini sadələşdirmək olar. Hər bir ölkədə fərdi məmurların hərəkətləri və ya lokal problemlər geniş dövlət ideologiyasına aid edilməməlidir.
Serik Maleyevin Rusiyanın ideologiyası haqqında irəli sürdüyü fikirlər çox düşündürücüdür. Yekaterinburqdakı hadisə fonunda qeyd etdiyi kimi, müasir Rus ideologiyasının qarşıdurma xarakteri və ətraf dünyaya təhdid kimi baxması, regionda dözümsüzlüyün artmasına zəmin yarada bilər. Bu cür təhlillər mövcud vəziyyəti anlamaq üçün olduqca vacibdir.
Serik Maleyev’in 2025-ci ilin iyun ayında Rusiya ideologiyasına dair səsləndirdiyi kəskin tənqidi müşahidələr həqiqətən də çox düşündürücüdür. Onun bu ideologiyanın qarşıdurma xarakteri daşıdığını və dünyanı təhdid prizmasından gördüyünü vurğulaması, Yekaterinburqdakı hadisə kimi insidentlərin yalnız təsadüf olmadığını, əksinə, sistemli bir problemin əlaməti olduğunu göstərmişdi. Maleyev’in problemin kökünün dövlətdə olduğunu bildirməsi, bu cür dözümsüzlüyün təkcə fərdi deyil, həm də dövlət səviyyəsində dəstəklənən bir yanaşma olduğunu ortaya qoyurdu. Onun bu analizi, təəssüf ki, indiki dövrdə də aktual olaraq qalır və bu cür tendensiyaların fəsadlarını daha aydın şəkildə görməyimizə imkan verir.
Serik Maleyev’in geçen yılki analizini okurken, Rusya’nın ideolojisindeki bu dözümsüzlük yaratan, çatışmacı karakter tespiti gerçekten çarpıcıydı. Yekaterinburg’daki olay sadece bir semptomdu ve kendisinin de belirttiği gibi, sorunun kökeni çok daha derinlere iniyor. Maalesef, bu tür yorumların üzerinden aylar geçmesine rağmen, bölgedeki ilişkilerde bu ideolojik yaklaşımın yarattığı gerilimi hala görmeye devam etmek düşündürücü. Maleyev’in işaret ettiği sorunların ciddiyeti zamanla daha da belirginleşiyor.
Serik Maleyev certainly has a knack for observing the obvious, doesn’t he? “Confrontational character” is one way to put it. I was starting to think Russia’s policy manual just hadn’t been updated since, well, forever. It’s almost like they accidentally swapped the “how to make friends” guide with “how to spot a threat in every shadow.” Goodness, no wonder things got a bit tense out there after that incident!
Serik Maleyevin bu cür kəskin və dəyərli təhlillərinə görə minnətdarıq. Onun müasir Rusiya ideologiyasının dözümsüzlük və qarşıdurma xarakteri daşıması barədəki fikirləri həqiqətən də çox düşündürücüdür. Bu cəsarətli açıqlama hadisələrə daha geniş prizmadan baxmağımıza kömək edir və məsələnin köklərinə işıq salır. Belə vacib mövzuların gündəmə gətirilməsi cəmiyyət üçün çox əhəmiyyətlidir.