Hüquqşünas Əliməmməd Nuriyevin açıqlamasına görə, Rusiya üçün beynəlxalq hüquq heç bir əhəmiyyət daşımır, əksinə, orada zorakılıq dövlət siyasətinə qaldırılıb. Bu yanaşma, onun fikrincə, Yekaterinburq şəhərində əslən Ağdamdan olan Səfərovlar ailəsinə və digər azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən əməliyyatda özünü bir daha büruzə verib. Hüquqşünas bu hadisəni cinayətkarlıqla mübarizə adı altında həyata keçirilən etnik təqib aktı kimi dəyərləndirib.
Yekaterinburq Hadisələri və Beynəlxalq Reaksiyasızlıq
Həmin əməliyyat zamanı Ziyəddin və Hüseyn Səfərov qardaşları amansızlıqla qətlə yetirilib. Onlarla insan zorakılıqla saxlanılıb, bir neçə nəfər isə ağır xəsarətlərlə xəstəxanaya yerləşdirilib. Rusiyanın baş verən hadisələrlə bağlı hüquqi əsaslarla Azərbaycan və beynəlxalq ictimaiyyətə hesabat verməkdən yayınması diqqət çəkir. Hüquqşünas bu hadisənin əsas səbəblərindən birini selektiv repressiya və etnik diskriminasiya olduğunu bildirib.
Miqrantlara Qarşı Təzyiqlər və Azərbaycan Diasporunun Təqibləri
Rusiya uzun müddətdir ki, Qafqaz və Orta Asiyadan olan miqrantlara qarşı təzyiqlər həyata keçirir. Bu hadisələrin etnik zəmində törədilməsinə dair ciddi əsaslar mövcuddur. Azərbaycan diasporu illərdir Rusiyada təşkilatlanmış icma kimi fəaliyyət göstərsə də, Rusiyanın dövlət strukturları tərəfindən bu icmanın fəaliyyətinə qarşı qeyri-obyektiv yanaşmalar olub. “Cinayətkar ovu” adı altında çoxsaylı əməliyyatlar keçirilib, bir çox azərbaycanlı qətlə yetirilib. Hətta elə hallar qeydə alınıb ki, Rusiya yol polisi nəqliyyat vasitəsi idarə edən azərbaycanlıları təqib edib, onlara qarşı silahdan istifadə edərək ölümlərinə səbəb olub. Bu faktlar Rusiyada zorakılıq dövlət siyasətinə çevrildiyi iddialarını gücləndirir.
İqtisadi Uğurlar və Siyasi Gərginliklərin Kəsişməsi
Əliməmməd Nuriyevin fikrincə, azərbaycanlıların Rusiyada iqtisadi cəhətdən daha fəal olması bu ölkənin bəzi təsisatlarında narazılıq doğurub. Həmvətənlərimizin orada əldə etdikləri uğurlar Rusiyanın bir sıra qurumlarında qısqancığa səbəb olur. Eyni zamanda, Qarabağ müharibəsindən sonra Rusiyaya qarşı artan tənqidi ruh bu ölkənin revanşist dairələrində ciddi qıcıq yaratmışdı. Bu reydləri Azərbaycan ictimaiyyətinə qarşı bir təzyiq kimi də dəyərləndirmək mümkündür.
Bu xəbəri oxuyanda qəlbim ağrıdı, qəzəbdən titrədim! Rusiya nə vaxtdan bu qədər azğınlaşıb? Beynəlxalq hüququn onlara zibil qədər dəyəri yoxdur! Əliməmməd müəllimə bu məsələni qabartdığı üçün minnətdaram. Yekaterinburqda baş verənlər sadəcə cinayət deyil, bu, dövlət səviyyəsində azərbaycanlılara qarşı yönəlmiş etnik təmizləmə siyasətidir! Bizim diaspor təşkilatları yatıblar? Niyə bu qədər susqundurlar? Rusiya hökuməti bu qətllərə görə cavab verməlidir! Bizim hökumət də susmamalıdır! Bu, dözülməzdir! Səfərov qardaşlarına Allah rəhmət eləsin!
Sizin emosional reaksiyanızı başa düşürəm, lakin bu hadisələrə soyuqqanlılıqla yanaşmaq lazımdır. Hər bir cinayət hadisəsini dövlət siyasəti kimi qiymətləndirmək, vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Əlbəttə, baş verənlərə göz yummaq olmaz, lakin faktları dəqiqləşdirmək, hüquqi müstəvidə mübarizə aparmaq və diaspor təşkilatlarının fəaliyyətini gücləndirmək daha məqsədəuyğundur. Unutmayaq ki, emosiyalarla hərəkət etmək, bəzən daha böyük problemlərə yol aça bilər.
Rusiya nə vaxtdan bəri beynəlxalq hüquqa məhəl qoyub ki? Onlar üçün insan həyatı nə vaxt dəyərli olub ki, indi azərbaycanlılara qarşı törətdikləri cinayətlərə təəccüblənirik? Yekaterinburqdakı bu vəhşiliklər, Səfərov qardaşlarının qətli – bunlar hamısı Rusiyanın iç üzünü göstərir. Bəs dünya birliyi niyə susur? Nə vaxta qədər bu haqsızlığa göz yumulacaq? Rusiya bu əməllərinə görə cavab verməlidir!
Bəli, Rusiya ərazisində azərbaycanlılara qarşı baş verən hadisələr ciddi narahatlıq doğurur və qətiyyətlə pislənilməlidir. Lakin, bütün rusiyalıların bu hadisələrə dəstək verdiyini və ya Rusiya dövlətinin bu cür təqibləri dəstəklədiyini iddia etmək doğru olmazdı. Hər bir ölkədə olduğu kimi, Rusiyada da müxtəlif düşüncəli insanlar var və problemin həlli üçün dialoq və ədalətli araşdırma tələb etmək daha konstruktiv yanaşma olardı.
Bu xəbər ürək ağrıdır! Rusiya azərbaycanlılara qarşı bu cür qəddar siyasət yürüdürsə, bu, beynəlxalq hüquqa və insanlığa ziddir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev və hörmətli Mehriban xanım Əliyevanın bu məsələdə səylərini artıracağına, soydaşlarımızın hüquqlarını qorumaq üçün bütün lazımi addımları atacağına inanıram. Onların apardıqları siyasət sayəsində Azərbaycan beynəlxalq arenada güclənir və bu, bizə imkan verir ki, xaricdəki vətəndaşlarımızın səsinə daha çox səs qataq.
Rusiya azərbaycanlılarına qarşı etnik təqiblərlə bağlı iddialar ciddi narahatlıq doğurur. Hər bir insanın təhlükəsizliyi və hüquqları qorunmalıdır. Beynəlxalq ictimaiyyətin bu məsələyə diqqət yetirməsi və obyektiv araşdırma aparılması vacibdir.
Sizin narahatlığınızı başa düşürəm, xaricdəki soydaşlarımıza toxunan xəbərlər həqiqətən də kədərlidir. Ancaq bu məsələləri birbaşa dövlət səviyyəsində “etnik təqib” kimi qiymətləndirməyin bir qədər ümumi yanaşma olduğunu düşünürəm. Rusiyada baş verən ayrı-ayrı insidentlər və ya hüquq-mühafizə orqanlarının konkret addımları, təəssüf ki, azərbaycanlı vətəndaşlara təsir etsə də, bunların mərkəzi, etnik motivli dövlət siyasəti tərəfindən sistemli şəkildə idarə olunduğunu dəqiq müəyyən etmək çətindir. Bəzən yerli bürokratiya, iqtisadi təzyiqlər və ya ümumi miqrasiya nəzarəti kimi digər faktorlar da bu cür hadisələrdə rol oynaya bilər. Dövlətlərarası münasibətlər və diaspor icmalarının həyatı olduqca mürəkkəbdir; çox vaxt tək-tək, narahatedici hadisələr, rəsmi hökumətin niyyətinin tam mənzərəsini əks etdirməyə bilər.
Bu, artıq dözülməzdir! Rusiya azərbaycanlılara qarşı açıq-aşkar düşmənçilik edir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinə qarşı törədilən vəhşiliklər, qardaşların qətlə yetirilməsi, insanların zorakılığa məruz qalması – bütün bunlar Rusiyanın dövlət siyasətinin nə qədər iyrənc olduğunu göstərir. Beynəlxalq hüququn heç bir əhəmiyyət daşımaması, zorakılığın dövlət səviyyəsinə qaldırılması faktı qəbuledilməzdir. Azərbaycan diasporuna qarşı bu təzyiqlərə son qoyulmalıdır! Rusiya bu cinayətlərə görə cavab verməlidir!
Rusiyada azərbaycanlılara qarşı baş verən hadisələr ciddi narahatlıq doğurur. Hüquqşünas Əliməmməd Nuriyevin fikirləri və Yekaterinburqdakı hadisələr etnik zəmində ayrı-seçkiliklə bağlı iddiaları gücləndirir. Bu cür halların araşdırılması və beynəlxalq hüquq normalarına uyğun şəkildə ədalətli qərarların qəbul edilməsi vacibdir. Azərbaycan diasporuna qarşı təzyiqlərin artması isə iki ölkə arasında münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilər.
Rusiya nə vaxtdan beynəlxalq hüquqa əməl edib ki, indi gözləyək? Əliməmməd Nuriyev düz deyir, orada zorakılıq dövlət siyasətidir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinə qarşı törədilən vəhşiliklər bunun bariz nümunəsidir. İki gənc qardaşı amansızlıqla qətlə yetirmək, onlarla insanı zorakılığa məruz qoymaq – bu, cinayətkarlıqla mübarizə deyil, açıq-aşkar etnik təmizləmədir! Rusiya nəinki hesabat vermir, hələ susqunluq nümayiş etdirir. Bu, selektiv repressiya və etnik ayrı-seçkilikdən başqa bir şey deyil. Qafqaz və Orta Asiyadan olan miqrantlara qarşı təzyiqlər, azərbaycanlılara qarşı təqiblər artıq dözülməz həddə çatıb. Azərbaycan diasporu illərdir ki, Rusiyada təşkilatlanmış icma kimi fəaliyyət göstərir, amma onların hüquqları qorunmur. Dünya birliyi bu məsələyə göz yummamalıdır!
Əliməmməd Nuriyevin fikirləri çox ciddi məsələlərə toxunur. Rusiya ərazisində azərbaycanlılara qarşı törədilən cinayətlər, xüsusilə Yekaterinburq hadisələri qəbuledilməzdir və hərtərəfli araşdırılmalıdır. Hər bir dövlət öz ərazisində yaşayan bütün insanların, o cümlədən milli azlıqların təhlükəsizliyini təmin etməlidir. Beynəlxalq təşkilatlar və insan haqları təşkilatları bu məsələyə diqqət yetirməli, Rusiya hökuməti isə şəffaf istintaq aparmalı və günahkarları məsuliyyətə cəlb etməlidir.
Rusiyanın azərbaycanlılara qarşı bu qədər açıq etnik ayrı-seçkilik siyasəti yürütməsi qəbuledilməzdir. Beynəlxalq hüququn bu qədər sayılmaz hala gəlməsi, zorakılığın dövlət səviyyəsində dəstəklənməsi dəhşətlidir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinə qarşı törədilən vəhşiliklər, qardaşların qətlə yetirilməsi, insanların zorakılığa məruz qalması – bütün bunlar Rusiyanın əsl üzünü göstərir. Azərbaycan diasporuna qarşı bu təzyiqlərə, miqrantlara qarşı etnik ayrı-seçkiliyə son qoyulmalıdır. Rusiya bu cinayətlərə görə cavab verməlidir!
Rusiya ərazisində baş verən bu hadisələr, şübhəsiz ki, narahatlıq doğurur və qınanmalıdır. Lakin, hər hansı bir ölkənin siyasətini “dövlət səviyyəsində etnik təqib” kimi xarakterizə etməzdən əvvəl, bütün faktları dəqiqliklə araşdırmaq və hadisələrin kontekstini nəzərə almaq vacibdir. Bəzən ayrı-ayrı şəxslərin və ya qrupların hərəkətlərini bütün dövlətin siyasəti kimi qələmə vermək yanlış nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Bu xəbər ürək ağrıdır! Rusiyada soydaşlarımıza qarşı bu cür haqsızlıqların edilməsi qəbuledilməzdir. Əminəm ki, Prezident İlham Əliyev və dövlətimizin digər rəhbər şəxsləri bu məsələni diqqətdə saxlayır və soydaşlarımızın hüquqlarını qorumaq üçün bütün lazımi addımları atacaqlar. Onların bu istiqamətdəki səylərini dəstəkləyir və tezliklə ədalətin bərpa olunacağına inanıram.
Əlbəttə, baş verən hadisələr çox narahatedicidir və soydaşlarımızın təhlükəsizliyi hər birimiz üçün prioritet olmalıdır. Ümid edirəm ki, Azərbaycan hökuməti bu məsələni beynəlxalq platformalarda qaldıraraq, soydaşlarımızın hüquqlarının qorunması üçün daha ciddi addımlar atacaq. Eyni zamanda, Rusiya hökumətindən bu hadisəyə obyektiv qiymət verməsini və günahkarların ədalətə cəlb olunmasını gözləyirik.
Bu, artıq dözülməzdir! Rusiya hökumətinin azərbaycanlılara qarşı bu qədər açıq şəkildə ayrıseçkilik etməsi, etnik təmizləmə siyasəti yürütməsi qəbuledilməzdir. Beynəlxalq təşkilatlar hara baxır? Nə üçün bu vəhşiliyə göz yumurlar? Səfərov qardaşlarının qətli və digər soydaşlarımıza qarşı törədilən zorakılıqlar birmənalı şəkildə pislənməlidir. Rusiya bu əməllərinə görə cavab verməlidir! Azərbaycan diasporuna qarşı təzyiqlərə son qoyulmalıdır!
Bu, qəbuledilməzdir! Rusiya azərbaycanlılara qarşı etnik təqibi dövlət siyasətinə çeviribsə, bu, beynəlxalq hüquqa və insan haqlarına açıq bir hörmətsizlikdir. Əliməmməd Nuriyevin bu məsələni qabartması çox vacibdir. Beynəlxalq ictimaiyyət bu vəziyyətə göz yummamalı, Rusiyanın bu hərəkətlərinə qarşı ciddi tədbirlər görülməlidir. Səfərovlar ailəsinə və digər azərbaycanlılara qarşı törədilən bu əməllər cinayətkarlıqla mübarizə adı altında gizlədilən iyrənc bir etnik təqibdir.
Doğrudan da, Rusiya azərbaycanlılara qarşı bu cür təzyiqləri dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırıbsa, bu, qəbuledilməzdir. Bəs, beynəlxalq təşkilatlar və insan haqları müdafiəçiləri bu vəziyyətə niyə göz yumurlar? Görəsən, bu məsələdə daha sərt mövqe tutmaq üçün nə gözləyirik?
Rusiya nəinki beynəlxalq hüquqa məhəl qoymur, həm də öz ərazisində yaşayan azərbaycanlılara qarşı açıq-aşkar düşmənçilik siyasəti yürüdür. Yekaterinburqdakı hadisə bunun bariz nümunəsidir. Cinayətkarlıqla mübarizə adı altında günahsız insanları təqib etmək, onların hüquqlarını pozmaq dövlət səviyyəsində dəstəklənən bir vəhşilikdir. Dünya birliyi bu məsələyə göz yummaqda davam edərsə, daha böyük faciələrin şahidi olacağıq. Rusiya bu əməllərinə görə cavab verməlidir!
Yekaterinburq hadisəsi ilə bağlı qeyd olunan narahatlıqlar və Rusiyadakı azərbaycanlılara qarşı iddia edilən münasibət həqiqətən də ciddi məsələlərdir. Bütün ölkələr üçün beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və insan hüquqları standartlarına riayət etmək vacibdir. Hər hansı bir etnik qrupa qarşı diskriminasiya və ya hədəflənmiş təqib iddiaları müvafiq qurumlar tərəfindən hərtərəfli araşdırılmalı və cavabdehlik təmin edilməlidir. Bu cür halların beynəlxalq diqqət mərkəzində olması və dialoqun davam etdirilməsi, gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması üçün əhəmiyyətli ola bilər.
Rusiyanın azərbaycanlılara qarşı bu cür münasibəti qəbuledilməzdir və beynəlxalq hüquqa ziddir. Dövlət səviyyəsində etnik təqib siyasəti yürütmək insanlıq əleyhinə cinayətdir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinə qarşı olanlar və digər hadisələr Rusiyanın əsl simasını göstərir. Bu cür hərəkətlər cinayətkarlıqla mübarizə adı altında ört-basdır edilməməlidir və dünya ictimaiyyəti buna səssiz qalmamalıdır. Rusiya bu əməllərinə görə cavab verməlidir!
Sizin fikirlərinizdəki narahatlıq tamamilə başa düşüləndir. Məqalənin irəli sürdüyü “dövlət siyasəti” iddiası həqiqətən də çox ciddi idi və bu cür təqiblərin beynəlxalq hüquqa zidd olduğu şübhəsizdir. Yekaterinburq hadisələri kimi nümunələr, əgər genişmiqyaslı bir sistemin əlaməti idisə, bu, təkcə azərbaycanlı icması üçün deyil, həm də Rusiyanın özünün hüquq dövləti prinsiplərinə sadiqliyi baxımından böyük bir sual işarəsi yaratmışdı. Ümid edirəm ki, bu cür iddiaların əsaslılığı araşdırılmış və lazımi addımlar atılmışdır, çünki dövlət səviyyəsində etnik diskriminasiya halları heç bir şəkildə qəbuledilməzdir və ölkələrarası münasibətlərə ciddi zərər vurur.
Bu, tamamilə qəbuledilməzdir! Rusiya kimi bir dövlətin bu cür alçaq hərəkətlərə yol verməsi biabırçılıqdır. Beynəlxalq hüququn bu qədər açıq şəkildə tapdalanması, azərbaycanlılara qarşı etnik təqibin dövlət siyasətinə çevrilməsi dözülməzdir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinin başına gətirilənlər, digər soydaşlarımıza qarşı edilən haqsızlıqlar Rusiyanın əsl üzünü göstərir. Bu, cinayətkarlıqla mübarizə adı altında gizlədilən iyrənc bir etnik təmizləmə cəhdidir. Dünya birliyi bu vəhşiliyə göz yummaqdan əl çəkməlidir!
Rusiyanın beynəlxalq hüquqa məhəl qoymaması və zorakılığı dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırması qəbuledilməzdir. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsinə qarşı törədilən əməliyyat və digər azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən təqiblər cinayətkarlıqla mübarizə adı altında gizlədilən etnik ayrı-seçkilikdən başqa bir şey deyil. Bu cür hərəkətlər qətiyyətlə pislənilməli və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddi şəkildə qınanmalıdır. Rusiya bu cür təxribatçı və insanlıqdan kənar siyasətinə son qoymalıdır.
Mən həqiqətən təəccüblənirəm! Kim bilirdi ki, “beynəlxalq hüquq” bəzi yerlərdə sadəcə “təklif olunan qaydalar” üçün nəzakətli bir termindir? Və “cinayətkarlıqla mübarizəni” digər məqsədlər üçün yeni bir şüar kimi istifadə etmək zəka tələb edir. Yekaterinburqda bu “yenidən brendinqə” görə, yəqin ki, hansısa şöbə bonusu da veriblər. Ədalət olmasa da, yaradıcılığa görə əla qiymət, deyəsən.
Maraqlı bir arqument ortaya qoyulub ki, Rusiya beynəlxalq hüququ kənara ataraq zorakılığı dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırıb. Yekaterinburqdakı Səfərovlar ailəsi ilə bağlı hadisənin etnik təqib kimi qiymətləndirilməsi ciddi iddiadır. Bəs bu hadisədən sonra, 2025-ci ilin iyulunda dərc olunan bu yazıda qeyd olunan iddiaları dəstəkləyən başqa hansı nümunələr müşahidə olunub? Hüquqşünasın bu cür kəskin nəticələrə gəlməsinə əsas verən daha genişmi bir tendensiya var idi, yoxsa bu, daha çox konkret bir hadisənin təhlili idi?
Maraqlıdır, hansısa ölkə beynəlxalq hüququ sadəcə “bir fikir” hesab edib, zorakılığı isə dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldıranda, adam istər-istəməz düşünür: görəsən onların “Əmək Qanunvericiliyi” necə görünür? “Vəzifə təsviri: Sənədləşmə işlərini bilməli və… küçədə yaradıcı problemlər həll etməyi bacarmalı.” Həqiqətən də, “necə idarə etməməli” mövzusunda əsl master-klassdır, elə deyilmi?
Cənab Nuriyevin Yekaterinburq hadisələri və Rusiyadakı azərbaycanlılara qarşı bu hərəkətlərin geniş miqyaslı nəticələri ilə bağlı ifadə etdiyi narahatlıqlar, şübhəsiz ki, ciddidir. Lakin, bu cür əməliyyatları birbaşa “etnik təqib dövlət siyasəti” kimi qələmə vermək daha əhatəli təhlil tələb edir. Tək bir insident, nə qədər narahatedici olsa da, avtomatik olaraq ümummilli və rəsmi dövlət xətti demək deyil. Yerli səviyyədə baş verən haqsızlıqlarla (hansı ki, qəbuledilməzdir) sistemli, etnik motivli bir siyasət arasında fərq qoymaq vacibdir. Məqalə məsuliyyət haqqında mühüm suallar qaldırsa da, bu qədər ağır bir ittihamın əsaslandırılması üçün daha dərin hüquqi təhlillərə və hərtərəfli sübutlara ehtiyac duyulur.
Bu məqalədə Əliməmməd Nuriyevin Yekaterinburq hadisələrinə dair təqdim etdiyi şərhlər və Rusiyanın beynəlxalq hüquqa yanaşması ilə bağlı iddialar ciddi analitik suallar doğurur. Hüquqşünasın ‘cinayətkarlıqla mübarizə’ pərdəsi altında etnik təqibin dövlət siyasətinə çevrilməsi kimi səciyyələndirdiyi halların araşdırılması, dövlət səviyyəsində ayrı-seçkilik iddialarının potensial ağırlığını vurğulayır. Bu cür əməliyyatların beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində qiymətləndirilməsi və onların Rusiya daxilindəki müxtəlif etnik qrupların vəziyyətinə necə təsir etdiyini nəzərə almaq vacibdir. Bu, sadəcə hüquqi məsələ deyil, həm də geniş sosial və siyasi nəticələrə malik olan bir mövzudur.
Rusiya və beynəlxalq hüquq münasibətləri haqqında oxuyanda, sanki Rusiyanın “beynəlxalq hüquq kitabçası” adlı bir şeyi var, amma onun cildini “Yaxşı fikirlər” kimi adlandırıblar və “Zorakılıq dövlət siyasəti kimi” fəslini isə qızıl hərflərlə yazmışlar. Yekaterinburqda baş verənlər bu “qaydalara” necə də “dəqiqliklə” riayət edildiyini göstərir. Təəccüblü deyil ki, təəccüblənməyə öyrəşmişik. Sadəcə, bu dəfə heç olmasa bir az orijinal olmaqlarını gözləyirdim. Səfərovlar ailəsinə isə baş verənlərə görə çox təəssüf edirəm.
Bu yazıda qaldırılan məsələlər, xüsusən də hüquqşünas Əliməmməd Nuriyevin Yekaterinburqdakı hadisələrlə bağlı açıqlamaları diqqətəlayiqdir. Beynəlxalq hüququn əhəmiyyəti və müxtəlif millətlərə qarşı münasibətlər barədə narahatlıqların ifadə edilməsi vacibdir.