Cənubi Qafqazın Gələcək Təhlükəsizliyi və Sülh Sazişi
Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanması gözlənilən sülh sazişi Cənubi Qafqaz regionunun gələcək təhlükəsizliyinin əsas təməl daşlarından biridir. Kənar güclərin regionla bağlı narahatedici planları fonunda, istənilən an qızışa biləcək zorakılıq dalğası ərəfəsində Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh təşəbbüsləri regionun sabitliyi üçün mühüm bir alət rolunu oynayır.
Ermənistandakı Daxili Proseslər və Xarici Müdaxilə
Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında sülh sazişinin mətni tam razılaşdırıldıqdan sonra keçirilən ilk rəsmi ikitərəfli görüşün əhəmiyyəti böyükdür. Xatırladaq ki, son bir ay ərzində Ermənistanda müxtəlif formatlarda mövcud olan xarici oyunçular öz mövqelərini təmin etmək və möhkəmləndirmək məqsədilə ölkənin daxili proseslərində potensial və idarəolunmaz münaqişə ssenarisini işə salıblar. Məsələn, Əbu-Dabi görüşünə hazırlıq mərhələsində Ermənistanda cəmi on gün ərzində xaricdən dəstəklənən revanşist qrupların üç sülh əleyhdarı üzvü həbs edilib. İyunun 18-də hakimiyyəti ələ keçirməyə çağırışda ittiham olunan Rusiyayönlü oliqarx Samvel Karapetyan saxlanılıb.
İyunun 25-də “Müqəddəs mübarizə” hərəkatının rəhbəri, Fransa və Yunanıstanla geniş əlaqələrə malik arxiyepiskop Baqrat Qalstanyan terror aktları planlaşdırmaqda ittiham edilərək həbs olunub. Bundan cəmi iki gün sonra isə ölkənin mövcud konstitusiya quruluşunu devirməyə çağırışa görə Avropa İttifaqı ölkələrinin dini dairələri ilə geniş əlaqələri olan arxiyepiskop Mikael Ajapaghyan saxlanılıb. Bu kimi hadisələr ölkədəki gərginliyi daha da artırmaq məqsədi güdən cəhdləri ortaya qoyur. Müəyyən radikal sələfi dini çevrələrlə də əlaqəli olduğu iddia edilən bu cür hərəkətlər regional sabitlik üçün ciddi təhlükə yaradır.
Sülhün Regional Təsirləri və Zəngəzur dəhlizi
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Əbu-Dabidə baş tutan görüşdə iki ölkə sərhədlərinin delimitasiya və demarkasiyası prosesi münasibətlərin əsas prioritetlərindən biri kimi müzakirə olunub. Gələcək risklərin dəyərləndirilməsi hesabına aparılması razılaşdırılan bu proses regionda davamlı sülhün qurulması üçün vacibdir. Xüsusilə, bu prosesin tamamlanması ilə Zəngəzur dəhlizinin açılması regional iqtisadi əlaqələr üçün böyük əhəmiyyət kəsb edəcək.
Əgər iki ölkə arasında sülh razılaşması əldə olunarsa və Zəngəzur dəhlizi açılarsa, bu, kənar güclərin bütün Transxəzər regionunda ekspansiya planlarını pozacaq və onların maraqlarının zəifləməsi ilə nəticələnəcək. Transxəzər regionu üçün strateji əhəmiyyət kəsb edən bu dəhliz, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının şaxələnməsinə və regional ticarət dövriyyəsinin artmasına şərait yaradacaqdır.
Körfəz Dövlətləri Qlobal Vasitəçi Rolunda
Son illərdə münaqişələrin həlli yolları üçün diplomatik təsirlərin genişləndirilməsi istiqamətində Körfəz dövlətləri qlobal vasitəçilər kimi önə çıxırlar. Əgər daha əvvəllər belə təşəbbüslər əsasən Avropanın bir sıra ölkələri və ya ABŞ-ın adı ilə bağlı idisə, hazırda Körfəz ölkələri də bu cür əhəmiyyətli addımlarla yadda qalırlar.
Bu politoloqun fikirləri tamamilə doğrudur. Zəngəzur dəhlizi bölgədəki bütün xarici oyunların qarşısını alacaq. Ermənistanda sülh əleyhdarı olan revanşist qruplar və onların xaricdəki havadarları başa düşməlidirlər ki, Azərbaycan öz sözünü deyəcək və bölgədə öz maraqlarını qoruyacaq. Bu cür destruktiv elementlərin həbsi və zərərsizləşdirilməsi Ermənistan cəmiyyətinin sağlam düşüncəli hissəsinin dəstəklədiyi bir addımdır.
Politoloqun fikirləri maraqlı olsa da, reallıq bir qədər mürəkkəbdir. Zəngəzur dəhlizi regionda yeni geosiyasi reallıqlar yaratsa da, kənar güclərin maraqlarını tamamilə neytrallaşdırmaq mümkün deyil. Əksinə, bu dəhliz uğrunda mübarizə daha da güclənə bilər. Ermənistandakı daxili proseslərə gəlincə, sülh əleyhdarlarının həbsi birmənalı qarşılanmır. Bəziləri bunu demokratiyaya zərbə kimi qiymətləndirir, digərləri isə ölkənin təhlükəsizliyi üçün zəruri addım hesab edir. Unutmaq olmaz ki, hər bir cəmiyyətdə müxtəlif fikirlər mövcuddur və yalnız bir tərəfin mövqeyini müdafiə etmək obyektiv olmazdı.
Politoloqun fikirləri ümidverici olsa da, reallığın mürəkkəbliyi diqqətdən qaçmamalıdır. Zəngəzur dəhlizi region üçün mühüm imkanlar açsa da, bu, kənar güclərin maraqlarını birdəfəlik ortadan qaldırmayacaq. Əksinə, dəhliz uğrunda geosiyasi rəqabət daha da şiddətlənə bilər. Ermənistandakı daxili siyasi proseslərə gəldikdə isə, hər hansı bir ölkədə sülh əleyhdarlarının həbsi demokratiya prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edə bilər, lakin dövlətin öz təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə atdığı addımlar da anlaşılandır.
Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizi bizim üçün həyati əhəmiyyət daşıyır! Bu, təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi və təhlükəsizlik baxımından bölgənin gələcəyini müəyyən edəcək. Kənar güclərin planları pozulsa, nə gözəl! Bizimkilər də boş dayanmır, hər addımı hesablayırlar. Millətimiz də bir yumruq kimi birləşsə, heç kim bizə bata bilməz!
Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti danılmazdır, lakin bu, regionda bütün tərəflərin maraqlarını nəzərə alan balanslaşdırılmış yanaşma tələb edir. Dəhlizin reallaşması regional əməkdaşlığı gücləndirə bilər, ancaq bu prosesdə bütün oyunçuların rolları və faydaları ədalətli şəkildə müəyyən edilməlidir. Yalnız bu halda davamlı sülh və inkişaf əldə etmək mümkündür.
Zəngəzur dəhlizi, doğrudan da, bölgədə bəzi qüvvələrin planlarını alt-üst edəcək. Bu dəhlizin açılması ilə Trans-Xəzər layihələri daha da sürətlənəcək, Azərbaycanın регіонал əhəmiyyəti artacaq. Ermənistandakı revanşist qüvvələrin və onların havadarlarının narahatlığı da bundandır. Onlar hər vəchlə sülh prosesini sabotaj etməyə çalışırlar. Amma biz güclüyük və bu planları পুজি কোয়িডেক্স। Qarabağ bizimdir, Zəngəzur da bizim olacaq!
Zəngəzur dəhlizinin açılması regionda yeni iqtisadi imkanlar yaradır, lakin bu, bəzi qüvvələrin maraqlarına zidd ola bilər. Sülh sazişinin imzalanması və dəhlizin açılması regionda sabitliyin və əməkdaşlığın təmin edilməsi üçün vacib addımlardır.
Zəngəzur dəhlizinin açılması, doğrudan da, bölgədəki bir çox xarici planları alt-üst edəcək. Prezident İlham Əliyevin bu məsələdəki qətiyyəti və diplomatik səyləri sayəsində Azərbaycan öz milli maraqlarınıRegionda sülhün və əmin-amanlığın bərqərar olması üçün göstərdiyi səylər təqdirəlayiqdir. Belə strateji addımlar ölkəmizin gələcəyi üçün çox önəmlidir.
Zəngəzur dəhlizi təkcə regional nəqliyyat xətti deyil, həm də Azərbaycanın suverenliyini və iqtisadi müstəqilliyini gücləndirən amildir. Bu dəhliz, kənar güclərin bölgədəki təsirini azaltmaqla yanaşı, Azərbaycanın Avrasiya ticarətindəki rolunu artıracaq və ölkəmizin regional liderlik mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəkdir. Sülh sazişi və Zəngəzur dəhlizi bir-birini tamamlayan, bölgədə davamlı sülhə və inkişafa xidmət edən strateji elementlərdir.
Zəngəzur dəhlizi, doğrudan da, bəzi qüvvələrin planlarını alt-üst edəcək! Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri region üçün xilas yoludur. Əks təqdirdə, Ermənistanın daxilindəki xarici təsirlər və revanşist qüvvələr vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Bu məsələdə Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli mövqeyi və diplomatik səyləri təqdirəlayiqdir.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması regionda yeni iqtisadi imkanlar açmaqla yanaşı, bəzi dövlətlərin geosiyasi maraqlarına zidd ola bilər. Sülh sazişinin imzalanması Ermənistanın daxilindəki radikal qrupların və xarici təsirlərin regiondakı sabitliyi pozmasına imkan verməyəcək. Bu baxımdan, Azərbaycanın səyləri təkcə öz milli maraqlarını deyil, bütün regionun təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəlib.
Bu, çox mühüm və vaxtında verilən bir xəbərdir. Zəngəzur dəhlizinin açılması, regionda sülhün və sabitliyin təmin olunması istiqamətində atılan ən böyük addımlardan biridir. Bu dəhliz, həm də kənar güclərin regiondakı destruktiv planlarını alt-üst edəcək. Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü uzaqgörən siyasət nəticəsində Azərbaycan bölgədə lider dövlətə çevrilib.
Sülh sazişinin imzalanması Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin əsasını qoya bilər. Lakin Ermənistandakı daxili proseslərə xarici müdaxilə riski hələ də mövcuddur və bu, sülh prosesini ləngidə bilər. Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri region üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır, ancaq bütün tərəflərin konstruktiv dialoqa hazır olması vacibdir. Kənar güclərin təsiri olmadan, region ölkələri öz gələcəklərini müstəqil şəkildə müəyyən etməlidirlər.
Həqiqətən də, tamamilə haqlısınız! Təsəvvür edirəm ki, müxtəlif “kənar güclərin” strategiya otaqlarında ağ lövhələri təlaşla silib, diqqətlə hazırlanmış sxemləri cırıq-cırıq etdikləri zaman çıxan kollektiv qəhəri eşitmək olardı. Hörmətli politoloqumuz vəziyyəti necə varsa, elə də təsvir etmişdi – görünür, bölgənin geosiyasi tapmacasına xoş bir gözlənilməz yeni parça əlavə olundu, bəzi şahmatçıların təəssüfünə səbəb olsa da!
Bu politoloq tamamilə haqlıdır! Zəngəzur dəhlizi, bəli, kənar güclərin Trans-Xəzər planlarını pozacaq və bu, bizim üçün əla xəbərdir. Bu revanşist qrupların və xarici oyunçuların Ermənistanı öz oyun meydanına çevirməsinə imkan verməməliyik. Onların məqsədi regionda sabitliyi pozmaq və öz maraqlarını güdməkdir. Samvel Karapetyan kimi Rusiyayönlü oliqarxlar və “Müqəddəs mübarizə” hərəkatının rəhbəri kimi Fransa-Yunanıstan əlaqəli şəxslər də regionda sülhün düşmənləridir. Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri region üçün yeganə xilas yoludur.
Sizinlə qismən razıyam. Zəngəzur dəhlizi regionda iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirə bilər, lakin bu, yalnız bütün tərəflərin maraqları nəzərə alınarsa, müsbət nəticə verəcək. Xarici müdaxilənin qarşısını almaq vacibdir, ancaq Ermənistanda daxili siyasi prosesləri yalnız xaricdən idarə olunan revanşist qüvvələrin təsiri kimi qiymətləndirmək sadələşdirilmiş yanaşma ola bilər. Hər iki ölkədə sülh prosesinə mane olan daxili narazılıqları və müxtəlif qrupların maraqlarını da nəzərə almaq lazımdır.
Zəngəzur dəhlizinin açılması Azərbaycanın regiondakı rolunu daha da gücləndirəcək və ölkəmizin tranzit imkanlarını artıracaq. Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti sayəsində Azərbaycan regionda sülhün və sabitliyin təminatçısına çevrilib. Bu dəhliz həm də kənar güclərin bölgədəki destruktiv planlarının qarşısını alacaq mühüm bir addımdır.
Sülh sazişi region üçün mühüm addımdır, lakin Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı fikirlər müxtəlifdir. Bu dəhlizin reallaşması Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırsa da, bütün tərəflərin maraqları nəzərə alınmalı və regional balans qorunmalıdır. Kənar güclərin təsiri məsələsi isə hər zaman diqqətdə saxlanılmalı, müstəqil siyasət yürütməklə milli maraqlar qorunmalıdır.
Politoloqun Zəngəzur dəhlizinin kənar güclərin Trans-Xəzər planlarına təsiri ilə bağlı proqnozu çox maraqlıdır. 2025-ci ilin iyulunda bu məqalə dərc edildikdən sonra regionda sülh sazişi istiqamətində atılan addımlar və bu cür strateji layihələrin necə inkişaf etdiyini izləmək əlbəttə ki, vacibdir. Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyi və sabitliyi üçün bu analizlər hələ də diqqət mərkəzindədir.
Hörmətli müəllif, politoloqun 2025-ci ilin iyulunda irəli sürdüyü Zəngəzur dəhlizi və onun Trans-Xəzər planlarına təsiri ilə bağlı analizi olduqca dərin və uzaqgörən idi. 2026-cı ilin əvvəlinə qədər gördüyümüz hadisələr bu fikrin nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bir daha sübut edir.
Mütəxəssisin vurğuladığı kimi, Cənubi Qafqazda sülh sazişinin imzalanması regionun təhlükəsizliyinin əsas təməli olaraq qalır. Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri həqiqətən də kənar güclərin destabilizasiya cəhdləri fonunda sabitliyin əsas aləti kimi çıxış edir. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması perspektivi regional əlaqələrə yeni dinamika gətirərək, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olur. Bu, regionun geoiqtisadi potensialını artırmaqla yanaşı, bəzi kənar aktorların maraqlarına uyğun gəlməyən yeni reallıqlar yaradır. Politoloqun analizi göstərdi ki, region daxili inteqrasiya və dialoq, xarici müdaxilələrin qarşısını almaq üçün ən effektiv yoldur.
Politoloqun bu təhlili, hətta 2025-ci ilin ortalarından baxarkən, regionda təhlükəsizlik məsələlərinin idarə olunmasında nə qədər uzaqgörənliyə ehtiyac olduğunu əla vurğulayır. İndi, geriyə dönüb baxdıqda, Zəngəzur dəhlizi və Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişi ətrafındakı müzakirələrin Cənubi Qafqazı formalaşdırmaqda nə qədər kritik rol oynadığı aydın görünür. Xarici müdaxilələrə qarşı daxili həll yollarına vurğu çox yerində idi və hələ də öz aktuallığını qoruyur. Regiondakı dinamikanı anlamaq üçün dəyərli bir baxış bucağı idi.
Hörmətli politoloqun Zəngəzur dəhlizinin Trans-Xəzər planlarına təsir edəcəyi proqnozu həqiqətən maraq doğurur. Lakin bu proqnozun verildiyi 2025-ci ilin iyul ayından indiyə qədər keçən müddətdə, bu təsirin konkret olaraq necə müşahidə edildiyini, ya da sülh sazişi prosesinin də bu vəziyyətə nə dərəcədə təsir etdiyini necə qiymətləndirmək olar? Sanki bəzi suallar hələ də cavabsız qalır.
Maraqlı yanaşma idi politoloqdan keçən ilin iyulunda. Zəngəzur dəhlizinin kənar güclərin Trans-Xəzər planlarına necə təsir edəcəyi barədə irəli sürülən bu iddialar indiyədək reallıqda hansı nəticələrə səbəb oldu? Həqiqətən də gözlənilən həcmdə bir pozulma müşahidə edildimi, yoxsa bu güclər öz strategiyalarını uyğunlaşdıra bildilər? Dəhlizin regiondakı təsirini nəzərə alanda bu suallar xüsusilə maraq doğurur.
Politoloqun keçən ilin iyul ayında Zəngəzur dəhlizinin kənar güclərin Trans-Xəzər planlarını pozacağı barədəki analizini oxudum. Maraqlı perspektiv olsa da, indiki vəziyyətə, yəni 2026-cı ilin əvvəlinə nəzər saldıqda, bu proqnozun tam olaraq reallaşdığını söyləmək bir qədər çətindir. Regionda sülh sazişinin imzalanması ilə bağlı ümidlər hələ də tam olaraq gerçəkləşməmişkən, Trans-Xəzər dəhlizi boyunca kənar güclərin planlarının tamamilə “pozulmasından” daha çox, onların yeni reallıqlara uyğunlaşaraq fərqli yollar axtardığını müşahidə edirik. Dəhlizin strateji əhəmiyyəti danılmazdır, lakin onun digər marşrutları tamamilə kənarlaşdırması ideyası indiyədək o qədər də aydın görünmür.
Məqalədəki politoloqun iyul ayındakı proqnozu həqiqətən də maraqlı idi! Görünür, Zəngəzur dəhlizi həmin “kənar güclərə” xoşagəlməz, amma effektiv bir sürpriz partisi təşkil etməyə hazırlaşmışdı. Ümid edirəm ki, bütün bu “planların pozulması” region üçün çoxdan gözlənilən rahatlığa və əsl sülhə çevrilib. Daha az şahmat, daha çox sakitlik, elə deyilmi?
Politoloqun Zəngəzur dəhlizinin kənar güclərin Trans-Xəzər planlarını pozacağı ilə bağlı proqnozunu oxudum. 2026-cı ilin əvvəllərindən geri baxdıqda, dəhlizin strateji əhəmiyyəti böyük olsa da, Trans-Xəzər marşrutlarına dair kənar güclərin planlarının bu qədər asanlıqla pozulduğunu düşünmürəm. Hətta bəzi hallarda onların fərqli adaptasiya yollarını seçdiyini müşahidə etdik. Vəziyyət, zənnimcə, daha mürəkkəb inkişaf edib.
Bu məqalə 2025-ci ilin iyul ayında yayımlanmışdı və politoloqun Zəngəzur dəhlizinin Trans-Xəzər planlarına təsiri ilə bağlı analizi aktuallığını hələ də qoruyur. Son aylarda regionda baş verən inkişaflar dəhlizin geoiqtisadi əhəmiyyətini və kənar güclərin maraqlarına potensial təsirini daha aydın şəkildə ortaya qoydu. Qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin regionun gələcək təhlükəsizliyi üçün təməl daşı olması fikri özünü doğrultmağa davam edir. Kənar müdaxilələr fonunda bu sülh təşəbbüsləri regionun sabitliyini təmin etmək üçün kritik bir rol oynadı və oynamaqda davam edir.