Heydər Əliyevin 1969-cu il seçimi Azərbaycanın müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi
1969-cu İl: Azərbaycanın İnkişafında Yeni Bir Səhifə
Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1969-cu il iyulun 14-də Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilməsinin 56-cı ildönümüdür. Bu tarixi hadisə ölkəmizin müstəqillik tarixində və dövlətçilik ənənələrinin bərpasında həlledici rol oynamış, Azərbaycanın intibah və yüksəliş dövrünün başlanğıcını qoymuşdur.
Milli İqtisadiyyatın və Kadrların Formalaşması
Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafında, eləcə də milli özünüdərkində əhəmiyyətli dönüş yaratdı. Mürəkkəb və gərgin ictimai-siyasi şəraitdə Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətini müəyyən edən Ümummilli Lider milli kadrların formalaşmasına xüsusi əhəmiyyət vermiş, elm, təhsil və mədəniyyətin inkişafına ciddi stimul vermişdir. Onun rəhbərliyi ilə 1969–1982-ci illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatında, sənaye və kənd təsərrüfatında böyük nailiyyətlər əldə edilmişdir. Neft sənayesi, maşınqayırma, kimya və digər sahələr inkişaf etdirilmiş, sosial infrastrukturun genişləndirilməsi, səhiyyə və təhsil müəssisələrinin yaradılması dövlət siyasətinin prioritetləri olmuşdur.
Milli Mədəniyyətə və Gəncliyə Diqqət
Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə milli mədəniyyətin və dilin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Azərbaycan xalqının tarixini, adət-ənənələrini, mədəni irsini qoruyub saxlamaqla yanaşı, onların yeni nəsillərə ötürülməsi dövlət siyasətinin əsasını təşkil etmişdir. Bu, milli qürur hissinin və həmrəyliyin güclənməsinə səbəb olmuşdur. Milli kadrların hazırlanmasına böyük önəm verən Ümummilli Liderin təşəbbüsü ilə Azərbaycan gəncləri keçmiş SSRİ-nin qabaqcıl ali təhsil müəssisələrində təhsil almış, bu gənclər sonradan müstəqil Azərbaycanın quruculuğunda əhəmiyyətli rol oynamışlar. Bu addım Azərbaycanın gələcək inkişafının ən möhkəm bünövrəsi olmuşdur.
Müstəqilliyə Aparan Yolun Bünövrəsi
1969-cu il iyulun 14-də başlanan siyasi yol Azərbaycanın müstəqilliyinin əldə edilməsinə gətirib çıxarmışdır. Ulu Öndərin siyasi iradəsi və uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan iqtisadi və milli mədəni yüksəliş dövrünə qədəm qoydu. Bu gün biz 14 iyul tarixini müstəqilliyimizin başlanğıcı kimi qeyd edirik. Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qurduğu möhkəm təməl üzərində ölkəmiz bu gün müasir, dinamik inkişaf edir və regionda güclü mövqeyə malikdir.
Davamlı İnkişaf və Gələcəyə Baxış
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət Ulu Öndərin strateji xəttinin layiqli davamçısıdır və daha da möhkəmləndirilir. Dövlətimizin milli maraqlarının qorunması, beynəlxalq arenada Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsi, qlobal layihələrdə aktiv iştirak Prezident İlham Əliyevin siyasətinin prioritetlərindəndir. Eyni zamanda, sosial siyasət sahəsində genişmiqyaslı proqramlar həyata keçirilir, əhalinin rifahının yüksəldilməsi, sosial ədalətin təmin edilməsi dövlət siyasətinin əsas sütunlarından biridir. Azərbaycanın hərtərəfli inkişafına xidmət edən bu siyasət, əlbəttə ki, Ümummilli Liderin qoyduğu dəyərlər əsasında həyata keçirilir.
Ömrünü xalqına və Vətəninə həsr etmiş Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xatirəsi dərin ehtiramla yad olunur. Ulu Öndərin siyasi irsi və dövlətçilik məktəbi bu gün də Azərbaycanın inkişafına xidmət edir. Heydər Əliyev dahiliyi müstəqil Azərbaycanın qurulmasında və onun beynəlxalq aləmdə nüfuzunun yüksəlməsində əsas sütunlardan biridir.
Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyətin Azərbaycan tarixindəki rolu danılmazdır. 1969-cu ildə onun hakimiyyətə gəlişi ilə ölkəmizdə başlanan yüksəliş, müstəqilliyimizin bünövrəsini qoydu. O, milli kadrların yetişdirilməsinə, iqtisadiyyatın inkişafına göstərdiyi diqqətlə Azərbaycanı regionun lider dövlətinə çevirmək üçün zəmin yaratdı. Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti, mədəniyyətimizə və dilimizə verdiyi dəyər hər bir azərbaycanlı üçün qürur mənbəyidir. Onun xidmətləri heç zaman unudulmayacaq!
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, həqiqətən də, Azərbaycan üçün dönüş nöqtəsi oldu. Onun rəhbərliyi altında iqtisadiyyatın inkişafı, milli kadrların yetişdirilməsi müstəqilliyə doğru mühüm addımlar idi. Lakin, bu dövrün nailiyyətlərini qiymətləndirərkən, Sovet dövrünün məhdudiyyətlərini və siyasi reallıqlarını da nəzərə almaq lazımdır.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, doğrudan da, Azərbaycan üçün bir dönüş nöqtəsi olub. O vaxtdan ölkəmizdə başlayan inkişaf, bu gün də davam edir. İqtisadiyyatdan tutmuş, mədəniyyətə qədər hər sahədə irəliləyişlər məhz o dövrdə atılan təməllər sayəsində mümkün olub. Allah rəhmət eləsin!
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan üçün mühüm bir mərhələdir. Onun rəhbərliyi altında ölkənin iqtisadi və mədəni inkişafında əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə olundu. Bu dövr, həm də milli özünüdərkin güclənməsi və gələcək müstəqillik üçün zəmin yaradılması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, sovet dövründə Azərbaycanın inkişafında yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Onun rəhbərliyi altında sənaye və kənd təsərrüfatında modernləşmə, təhsil və mədəniyyət sahələrində islahatlar həyata keçirildi. Bu dövr həm də milli kadrların yetişdirilməsi və Azərbaycanın Sovet İttifaqı daxilində mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli addımlar atıldı.
Heydər Əliyev kimi şəxsiyyətlər yüz ildə bir dəfə gəlir! Onun 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, doğrudan da, Azərbaycan üçün yeni bir dövrün başlanğıcı oldu. O vaxtdan bəri ölkəmiz hər sahədə inkişaf edir, Heydər Əliyevin ideyaları isə hələ də bizə yol göstərir. Allah rəhmət eləsin!
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan üçün dönüş nöqtəsi hesab olunur, lakin bu dövr həm də mübahisəli məqamlarla xarakterizə olunur. Onun rəhbərliyi altında sənaye və iqtisadiyyatda müəyyən irəliləyişlər əldə olunsa da, Sovet dövrünün siyasi məhdudiyyətləri və repressiya siyasəti də davam etmişdir. Gələcək nəsillər üçün bu dövrün müsbət və mənfi tərəflərini obyektiv şəkildə qiymətləndirmək vacibdir.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, həqiqətən də, Azərbaycanın müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi oldu. O dövrdəki çətinlikləri nəzərə alsaq, bu seçimin nə qədər uzaqgörənliklə atıldığını daha aydın başa düşürük. Məhz Heydər Əliyevin o illərdə formalaşdırdığı milli kadrlar, müstəqilliyimizi qoruyub saxlamaqda və inkişaf etdirməkdə bizə böyük dəstək oldu. Onun milli mədəniyyətə və dilə göstərdiyi diqqət sayəsində milli kimliyimiz qorunub saxlanıldı. Bütün bunlar olmadan, müstəqilliyimiz bu gün bu səviyyədə olmazdı.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, şübhəsiz ki, Azərbaycanın tarixində mühüm hadisədir. Onun rəhbərliyi altında iqtisadiyyatda və sənayedə əldə olunan nailiyyətlər danılmazdır. Lakin müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirməkdə ehtiyatlı olmaq lazımdır, çünki həmin dövrdə ölkə sovet rejiminin tərkibində idi və müstəqillik hələ uzaq bir perspektiv idi.
Sizinlə qismən razıyam. Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan SSR-nin tərkibində baş versə də, onun sonrakı fəaliyyəti milli özünüdərkin güclənməsinə və müstəqillik ideyalarının formalaşmasına təsir göstərmişdir. İqtisadi və mədəni yüksəlişlə yanaşı, milli kadrların yetişdirilməsi də gələcək müstəqil Azərbaycanın təməlini qoymuşdur. Bu baxımdan, hadisənin “dönüş nöqtəsi” kimi xarakterizə edilməsi müəyyən mənada əsaslıdır.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, Azərbaycan SSR-nin tərkibində olsa belə, respublikanın gələcək müstəqilliyi üçün zəmin yaratdı. Onun apardığı islahatlar, milli kadrların yetişdirilməsi və iqtisadi inkişaf strategiyası, müstəqillik əldə olunduqdan sonra ölkənin sürətli inkişafına təkan verdi. Bu baxımdan, həmin dövrün qoyduğu təməl, müasir Azərbaycanın inkişafında hələ də öz əhəmiyyətini qoruyur.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi, əslində, Azərbaycan xalqının başına gələn ən böyük bəlalardan biri idi. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycan, Moskvadan asılı vəziyyətə düşdü, milli dəyərlərimiz unuduldu, korrupsiya və rüşvətxorluq isə misli görünməmiş həddə çatdı. Bu adamın “uğurları” dedikləri, sadəcə xalqın hesabına əldə edilmiş saxta göstəricilərdir.
Hörmətli oxucu, hər bir tarixi şəxsiyyətin fəaliyyəti müxtəlif prizmalardan dəyərləndirilə bilər. Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan üçün ziddiyyətli dövr sayıla bilər. Birmənalı qiymət vermək əvəzinə, o dövrün reallıqlarını, Sovet İttifaqının tərkibində olmağımızı və mövcud şərtlərdə atılan addımları nəzərə almaq daha obyektiv yanaşma olardı. Gələcək nəsillər üçün tarixi hadisələrə balanslı və ədalətli yanaşmaq vacibdir.
Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan üçün həqiqətən də dönüş nöqtəsi idi. O, xalqın rifahı naminə çalışan, ölkənin gələcəyini düşünən əsl lider idi. Onun uzaqgörən siyasəti, milli kadrların yetişdirilməsinə diqqəti və iqtisadi islahatları Azərbaycanı inkişaf yoluna çıxardı. Bu gün biz onun mirasına sahib çıxmalı, ölkəmizi daha da gücləndirmək üçün var gücümüzlə çalışmalıyıq.
Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ilə Azərbaycan xalqı yeni bir dövrə qədəm qoydu. Onun uzaqgörən siyasəti və qətiyyəti sayəsində respublikamızda iqtisadiyyat, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində böyük irəliləyişlər əldə olundu. Bu gün biz o dövrün təməlini qoyduğu müstəqil Azərbaycanın uğurlarından qürur duyuruq.
Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi, sözsüz ki, Azərbaycan SSR-də müəyyən canlanmaya səbəb oldu. Lakin unutmaq olmaz ki, bu, Sovet İttifaqının tərkibində baş verən dəyişikliklər idi və müstəqillik hələ uzaq bir məqsəd idi. Onun dövründə əldə olunan uğurların miqyası və davamlılığı barədə düşünərkən, o dövrün siyasi reallıqlarını da nəzərə almaq lazımdır.
Əlbəttə, Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlməsi Azərbaycan üçün dönüş nöqtəsi oldu. Amma gəlin, reallığa da baxaq. Bəli, iqtisadiyyatda müəyyən irəliləyişlər oldu, amma bu, Sovet İttifaqının tərkibində olarkən mümkün olan bir şey idi. Əsas məsələ odur ki, bu dövr həm də repressiyaların, şəxsiyyətə pərəstişin gücləndiyi, milli kimliyin məhdudlaşdırıldığı bir dövr idi. Müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi demək bir qədər şişirtmədir, çünki əsl müstəqillik 1991-ci ildə qazanıldı və o da çox çətinliklərlə.
Məqalədə vurğulanan 1969-cu il hadisəsinin Azərbaycanın inkişafında mühüm rol oynadığını inkar etmək çətin olsa da, onu birbaşa “müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi” və yaxud müstəqil intibahın başlanğıcı kimi qiymətləndirməklə tam razılaşmaq çətindir. Heydər Əliyevin fəaliyyəti o dövrün sovet sistemi çərçivəsində baş verirdi və əsasən daxili inkişafa yönəlmişdi. Müstəqilliyin əsas təməlləri və həlledici hadisələri Sovet İttifaqının dağılması ərəfəsində və sonrakı dövrdə formalaşdı. O illərdə görülən işlərin Azərbaycanın gələcək inkişafına müəyyən töhfəsi olsa da, müstəqillik hərəkatının özü və onun gerçəkləşməsi daha mürəkkəb siyasi proseslərin nəticəsi idi.
Yazıda Heydər Əliyevin 1969-cu ildə vəzifəyə gəlişinin Azərbaycanın tarixində mühüm məqam olduğu qeyd edilir, hansı ki, bu fikirlə razılaşmamaq çətindir. Həmin dövrdə ölkədə irəliləyişlərin müşahidə olunduğuna şübhə yoxdur. Lakin, 1969-cu ilin müstəqillik yolunda birbaşa “dönüş nöqtəsi” adlandırılmasına daha geniş prizmadan baxmaq lazım gəlir. O zaman Azərbaycan hələ Sovet İttifaqının tərkibində idi və həmin illərdəki inkişafın, daha çox, mərkəzi sistem çərçivəsində regional güclənməyə xidmət etdiyini nəzərdən qaçırmaq olmaz. Müstəqillik hədəfi üçün daha sonrakı tarixi şərait və proseslər həlledici rol oynamışdır.
Bu dəyərli məqalə üçün təşəkkür edirəm. Həqiqətən də, Heydər Əliyevin 1969-cu ildə birinci katib seçilməsi Azərbaycanın inkişafında və müstəqilliyə gedən yolunda mühüm bir dönüş nöqtəsi idi. Bu tarixi anın ölkəmiz üçün əhəmiyyəti illər keçsə də öz aktuallığını saxlayır və məqalə bunu çox aydın şəkildə ifadə edib.
Məqalənin Heydər Əliyevin 1969-cu ildə seçilməsinin Azərbaycanın inkişafında oynadığı rolu vurğulaması təqdirəlayiqdir. Şübhəsiz ki, onun rəhbərliyi dövründə respublikanın iqtisadi və kadr potensialının güclənməsi müşahidə olunmuşdur. Lakin “müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi” kimi səciyyələndirmək, bəlkə də, Sovet dövrünün reallıqlarını nəzərə alaraq daha tənqidi baxışı tələb edir. 1969-cu ildə birbaşa müstəqilliyə doğru aktiv bir addımdan daha çox, ölkə daxilində güclənməyə və milli ruhun oyanmasına xidmət edən bir dövr idi. Bu isə, gələcək müstəqillik üçün vacib bir təməl rolunu oynamışdır, lakin o dövrdə bilavasitə müstəqillik əldə etmək məqsədi güdülmürdü.
Məqalə Heydər Əliyevin 1969-cu ildə birinci katib seçilməsinin Azərbaycanın tarixindəki əhəmiyyətli rolunu çox gözəl vurğulayıb. Bu hadisənin ölkənin sonrakı inkişafı və müstəqillik yolunda necə bir dönüş nöqtəsi olduğunu xatırlatmaq maraqlıdır. Tarixi kontekstin bu cür təhlili hər zaman faydalıdır.
Məqalə Heydər Əliyevin 1969-cu ildən başlayan rəhbərliyini və Azərbaycanın inkişafında oynadığı rolu yüksək qiymətləndirir. Şübhəsiz ki, həmin dövrdə milli kadrların yetişməsi və iqtisadi potensialın güclənməsi gələcək üçün mühüm zəmin yaratdı. Lakin 1969-cu il seçkisini birbaşa Azərbaycanın *müstəqillik yolunda* “dönüş nöqtəsi” kimi xarakterizə etmək, bəlkə də, bir qədər geniş bir perspektiv tələb edir. Bu hadisə Sovet sistemi daxilində Azərbaycanın mövqeyini və inkişafını gücləndirsə də, müstəqilliyin özü onilliklər sonra baş verən fərqli siyasi proseslərin və mübarizələrin nəticəsi idi. O, müstəqilliyə gedən yolu deyil, bəlkə də, müstəqillik əldə etmək üçün lazım olan *potensialı* formalaşdırdı desək, daha dəqiq olar.
Məqalədə Heydər Əliyevin 1969-cu ildə birinci katib seçilməsinin Azərbaycanın inkişafında rolunun qeyd edilməsi başa düşüləndir. Təbii ki, o illərdə respublikanın daxilində müəyyən irəliləyişlər əldə edilib. Lakin bu hadisəni birbaşa “müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi” və ya “dövlətçilik ənənələrinin bərpası” kimi təqdim etmək, həmin vaxt Azərbaycanın Sovet İttifaqı tərkibində olduğunu nəzərə alsaq, mübahisə doğurur. Milli iqtisadiyyatın və kadrların formalaşdırılması iddiaları da, hər nə qədər əhəmiyyətli olsa da, Sovet sisteminin ümumi tələbləri çərçivəsində reallaşırdı. Əlbəttə, bu dövr müstəqillik dövrünə zəmin yaratmış ola bilər, lakin 1969-cu ilin özü müstəqil dövlətçiliyin birbaşa başlanğıcı kimi qəbul edilməsi üçün daha geniş tarixi kontekstin təhlilinə ehtiyac duyulur.
Məqalədə Heydər Əliyevin 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilməsinin müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilməsi ilə tamamilə razılaşmaq çətindir. Şübhəsiz ki, onun həmin dövrdəki rəhbərliyi Azərbaycan SSR-in daxili inkişafına, iqtisadiyyatın güclənməsinə və milli kadrların yetişməsinə böyük təsir göstərdi. Lakin müstəqillik anlayışı o zaman üçün hələ uzaq bir perspektiv idi. Azərbaycanın əsl dövlət müstəqilliyi və suverenliyinin bərpası daha sonrakı dövrdə, XX əsrin sonlarında baş verən qlobal dəyişikliklərin nəticəsi idi. 1969-cu ildə atılan addımlar sonrakı müstəqillik üçün zəmin yaratsa da, onu birbaşa müstəqillik dövrü kimi səciyyələndirmək, məncə, bir qədər fərqli yanaşma tələb edir.
Məqalə Heydər Əliyevin 1969-cu ildəki seçkisinin Azərbaycanın müstəqillik yolundakı əhəmiyyətini çox gözəl vurğulayıb. Həqiqətən də, bu tarixi hadisənin ölkənin gələcək inkişafında və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsində oynadığı rolu bu gün də aydın görmək mümkündür. Düşünürəm ki, bu cür əhəmiyyətli tarixlərin xatırlanması çox vacibdir.
Məqalənin Heydər Əliyevin 1969-cu ildə ilk katib seçilməsini Azərbaycanın müstəqillik yolunda həlledici dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirməsi maraqlıdır. Şübhəsiz ki, onun həmin dövrdəki rəhbərliyi respublikanın inkişafına mühüm təsir göstərib və milli kadrların yetişməsində rolu danılmazdır.
Lakin o dövrün siyasi reallıqlarını nəzərə alanda, “müstəqillik yolu” və “dövlətçilik ənənələrinin bərpası” kimi ifadələrin Sovet İttifaqı kontekstində necə şərh olunduğu üzərində daha ətraflı dayanmaq lazım gəlir. Axı, Azərbaycan hələ də SSRİ-nin tərkibində bir respublika idi və müstəqil dövlətçilik aktları atmaq imkanı məhdud idi. Bu baxımdan, 1969-cu il hadisələrinin sonrakı müstəqillik prosesindəki rolunu daha nüanslı şəkildə dəyərləndirmək tarixin tam mənzərəsini görməyə kömək edərdi.