Əbu-Dabi görüşü: Cənubi Qafqazda Yeni Sülh Perspektivi
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabidə iyulun 10-da baş tutan yüksək səviyyəli görüş Cənubi Qafqaz tarixində yeni bir mərhələnin əsasını qoydu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında beş saat davam edən danışıqlar bir çoxlarının mümkünsüz saydığı sülhün əlçatan olduğunu nümayiş etdirdi. Görüşdə hər iki tərəfdən yüksək səviyyəli rəsmilər iştirak etdi. Ən mühüm razılaşmalardan biri sərhədlərin delimitasiyası məsələsi ilə bağlı idi. Liderlər bu istiqamətdə əldə olunan irəliləyişləri yüksək qiymətləndirərək müvafiq dövlət qurumlarına tədbirlərin davam etdirilməsi üçün göstəriş verdilər. Əbu-Dabi görüşü bölgədə sabitliyin təməlini qoyan əhəmiyyətli hadisə kimi yadda qaldı.
Zəngəzur Dəhlizi və Beynəlxalq Maraqlar
Zəngəzur dəhlizi müzakirələrin əsas mövzularından biri oldu. Artıq məlumdur ki, bu layihə yalnız regional deyil, qlobal əhəmiyyət kəsb edir. Moskva, Tehran, Brüssel və Vaşinqtonun maraq dairəsində olan bu yol yeni iqtisadi və siyasi düzənin əsas damarı ola bilər. Ermənistan öz suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində qərarlar qəbul etməkdə israrlıdır. Bu isə dəhliz məsələsinin yalnız infrastrukturla deyil, həm də siyasi iradə və beynəlxalq münasibətlərlə sıx bağlı olduğunu göstərir. Azərbaycanın mövqeyi birmənalıdır: bu dəhliz açılmalıdır. Lakin Rusiya, İran və digər aktorların mövqeləri hələ tam aydın deyil. Amerika Birləşmiş Ştatlarının dəhlizə nəzarət ehtimalı və beynəlxalq aktorların bu məsələdəki rolu danışıqlara yeni çalarlar gətirir.
Sülh Müqaviləsinin Detalları və Qarşıda Duran Məsələlər
Sülh müqaviləsinin 17 maddəsindən 15-nin razılaşdırılması prosesin nə qədər yetkin mərhələyə çatdığını sübut edir. Əsasən qarşılıqlı iddialardan imtina, sərhəddə xarici qüvvələrin yerləşdirilməməsi, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi və ATƏT-in funksiyasını itirmiş Minsk Qrupunun ləğvi kimi məsələlər ön plandadır. Ən aktual məsələlərdən biri Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsidir. Ermənistan hələ də sənədlərində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına yer verir. Bunun dəyişməsi üçün referendumun keçirilməsi və ərazi bütövlüyünə dair açıq öhdəlik verilməsi vacibdir. Digər əsas məsələ isə ATƏT-in faktiki fəaliyyətsiz Minsk Qrupunun ləğvidir. Azərbaycan həmin qurumu tarixin arxivinə göndərməyi təklif edir. Ölkəmiz danışıqlarda dəqiq, prinsipial və nəticəyönümlü yanaşma nümayiş etdirərək sülhə sadiqliyini növbəti dəfə ortaya qoydu. ABŞ Dövlət Departamenti, eləcə də, Avropa İttifaqı prosesə açıq dəstək ifadə etdi.
Davamlı Sülhə Aparan Yol
Əbu-Dabi görüşü bir daha sübut etdi ki, sülh üçün yalnız bəyanatlar deyil, konkret təkliflər, real zəmanətlər və davamlı dialoq tələb olunur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında aparılan birbaşa və vasitəçisiz danışıqlar formatı istər sərhədlərin razılaşdırılması, istər azad olunan kəndlərlə bağlı, istərsə də sülh müqaviləsinin detallarında bölgədə sabitliyin təməlini möhkəmləndirir. Əbu-Dabidə atılan addımlar gerçək barışa aparan yolun başlanğıcıdır. Otuz illik münaqişənin və minlərlə insanın həyatına son qoyan faciələrin ardından real sülh görünür. Ermənistan rəhbərliyi bu tarixi fürsəti əldən verməzsə, Cənubi Qafqaz bölünmədən əməkdaşlığa, şübhədən qarşılıqlı etimada keçid edə bilər. Görüş həm də iki lider arasında son vaxtlar müşahidə olunan gərginliklərin yumşaldılmasına və qarşılıqlı anlaşmanın inkişafına töhfə verdi. Dialoqun sakit, səmimi və konstruktiv atmosferdə keçməsi danışıqların məhsuldarlığını artırdı. Əgər Ermənistan Azərbaycanın irəli sürdüyü təkliflərə konstruktiv cavab versə, Cənubi Qafqazda yeni bir dövr başlanacaq. Bu dövr qarşıdurmanın deyil, qarşılıqlı əməkdaşlığın; daimi gərginliyin deyil, dayanıqlı sabitliyin dövrü ola bilər. Tarix yenidən, bu dəfə sülhün dili ilə yazılır.
Cəlil müəllim tamamilə haqlıdır! Ermənistanın konstitusiyası, orada yer alan əsassız ərazi iddiaları sülhə əsas maneədir. Bu, təkcə bizim deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin də yaxşı bildiyi həqiqətdir. Paşinyan hökuməti nə qədər sülhdən danışsa da, bu konstitusiya qüvvədə olduğu müddətcə heç bir real sülhdən söhbət gedə bilməz. Onlar ya bu konstitusiyanı dəyişməli, ya da bu xülyalardan əl çəkməlidirlər. Əks halda, regionda heç vaxt sabitlik olmayacaq.
Cəlil müəllimin fikirləri çox önəmlidir, lakin Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesinə maneə törətdiyi fikri ilə tam razılaşmaq çətindir. Konstitusiya daxili məsələdir və sülh üçün əsas şərt qarşılıqlı etimad və dialoqdur. Əbu-Dabi görüşü kimi təşəbbüslər, mövcud problemlərə baxmayaraq, ümidverici addımlardır və bu cür səyləri dəstəkləmək daha məqsədəuyğun ola bilər.
Cəlil müəllimin fikirləri diqqətəlayiqdir və Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesinə təsiri ilə bağlı narahatlıqları bölüşürəm. Konstitusiyada olan mübahisəli məqamlar, həqiqətən də, tərəflər arasında etimadsızlığı artıra və sülh danışıqlarını çətinləşdirə bilər. Buna baxmayaraq, dialoq və kompromis yolu ilə bu məsələlərin həllinə nail olmaq mümkündür.
Salam! Şərhiniz üçün təşəkkür edirəm. Cəlil müəllimin o vaxtkı analizinin dərinliyi ilə razıyam. Ermənistan Konstitusiyasında olan mübahisəli bəndlərin sadəcə “etimadsızlığı artırmaq”dan daha fundamental bir maneə olduğunu düşünürəm. Əslində, bu müddəalar bir dövlətin digərinə qarşı irredentist iddialarını hüquqi çərçivəyə salır ki, bu da “dialoq və kompromis” vasitəsilə asanlıqla həll ediləcək bir məsələ deyil. Bir ölkənin konstitusiyasının başqa bir ölkənin ərazi bütövlüyünü şübhə altına alması halında, əslində əsaslı bir dəyişiklik olmadan, real və davamlı sülhə necə nail olmaq olar? Düşünürəm ki, bu cür ciddi hüquqi baryerlər səmimi danışıqlar üçün ilkin şərtləri zədələyir və sadəcə “çətinlik” deyil, sülhün özülü üçün ciddi bir maneədir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılan bu danışıqlar, bölgədə sülhün bərqərar olmasına doğru atılan mühüm addımdır. Əbu-Dabi görüşündə əldə olunan razılaşmalar, xüsusilə sərhədlərin delimitasiyası məsələsindəki irəliləyişlər, Azərbaycanın sülhə olan sadiqliyinin bariz nümunəsidir. Zəngəzur dəhlizinin regional və qlobal əhəmiyyəti nəzərə alınaraq, bu layihənin reallaşması bölgənin iqtisadi inkişafına böyük töhfə verəcəkdir.
Əbu-Dabi görüşü ümidverici olsa da, Ermənistan Konstitusiyasındakı ərazi iddiaları sülh prosesi üçün hələ də ciddi problem olaraq qalır. Sərhədlərin delimitasiyası mühüm addımdır, lakin davamlı sülh üçün Ermənistan tərəfindən Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması vacibdir. Zəngəzur dəhlizi region üçün faydalı ola bilər, ancaq bu, bütün tərəflərin suveren hüquqlarına hörmət əsasında həyata keçirilməlidir.
Cəlil bəyin fikirləri ilə qismən razıyam. Əlbəttə, Ermənistan Konstitusiyasındakı bəzi müddəalar narahatlıq doğurur və sülh prosesinə maneə törədə bilər. Ancaq düşünürəm ki, sülhə nail olmaq üçün yalnız Konstitusiyaya dəyişikliklər deyil, həm də qarşılıqlı etimadın yaradılması və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı da vacibdir. Zəngəzur dəhlizi kimi layihələr bütün tərəflər üçün faydalı ola bilər, lakin bu, yalnız konstruktiv dialoq və kompromis yolu ilə mümkündür.
Əbu-Dabi görüşü, doğrudan da, bölgəmiz üçün yeni bir ümid işığıdır! Prezidentimiz İlham Əliyevin diplomatik məharəti və qətiyyəti sayəsində sülhə doğru mühüm addımlar atılır. Bu görüş, həm də Zəngəzur dəhlizinin reallaşması üçün böyük bir şansdır. Allah Prezidentimizi və dövlətimizi qorusun!
Əbu-Dabi görüşü sülh üçün ümidverici olsa da, Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycan ərazilərinə iddiaların olması hələ də narahatlıq doğurur. Sülhün davamlı olması üçün Ermənistan bu kimi məqamları aradan qaldırmalıdır. Zəngəzur dəhlizi məsələsi də həssas mövzu olaraq qalır və Ermənistanın bu məsələdə konstruktiv mövqe tutması vacibdir.
Cəlil Xəlilovun bu fikri müəyyən qədər əsaslıdır. Ermənistan Konstitusiyasında dəyişikliklərin edilməsi sülh prosesinə töhfə verə bilər. Lakin sülhə nail olmaq üçün hər iki tərəfin qarşılıqlı güzəştlərə getməsi və etimad yaratması da çox vacibdir.
Cəlil müəllimin bu fikirləri tamamilə doğrudur! Ermənistan Konstitusiyası, doğrudan da, sülhə əsas maneədir. Əbu-Dabi görüşü ümidverici olsa da, Ermənistan tərəfindən atılan hər bir addımı diqqətlə izləməliyik. Onların konstitusiyasında hələ də Azərbaycan torpaqlarına qarşı iddialar var. Bu, sülh danışıqlarını sabotaj etmək üçün bir bəhanədir. Ermənistan bu Konstitusiyanı dəyişməyincə, sülhdən danışmaq boş xəyaldır. Dünya birliyi də bu məsələdə Ermənistana təzyiq göstərməlidir.
Cəlil müəllimin fikirləri diqqətəlayiq olsa da, Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesinə yeganə maneə olduğunu düşünmürəm. Konstitusiya məsələsi mühüm olsa da, tərəflər arasında etimadın yaradılması, iqtisadi əməkdaşlıq və humanitar məsələlərin həlli də sülhün əsas şərtləridir. Əbu-Dabi görüşü kimi danışıqlar davam etdikcə, ümidvaram ki, tərəflər bütün çətinlikləri aşaraq davamlı sülhə nail olacaqlar.
Cəlil müəllimin fikirləri ilə qismən razıyam, Ermənistan Konstitusiyası müəyyən problemlər yarada bilər, lakin sülhə gedən yolda yeganə maneə deyil. Əbu-Dabi görüşü ümidverici olsa da, hər iki tərəfin siyasi iradəsi, qarşılıqlı güzəştlərə getməyə hazır olması və regionda davamlı sülh üçün kompleks yanaşma da vacibdir. Sülh prosesi yalnız konstitusiya dəyişikliyi ilə məhdudlaşdırılmamalı, digər mühüm amillər də nəzərə alınmalıdır.
Cəlil müəllimlə tamamilə razıyam! Ermənistan Konstitusiyası sülhə əsas maneədir. Paşinyan hökuməti nə qədər Əbu-Dabidə görüşüb “sülh” desə də, konstitusiyalarında Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları qaldıqca, bu, sadəcə şou xarakteri daşıyır. Onlar əvvəlcə konstitusiyalarını dəyişməli, sonra sülhdən danışmalıdırlar. Əks halda, bu, beynəlxalq ictimaiyyəti aldatmaqdan başqa bir şey deyil.
Cəlil müəllimin fikirləri mühümdür, lakin Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesinə maneə törətdiyi qənaəti bir qədər sadələşdirilmiş yanaşma ola bilər. Konstitusiya dəyişikliyi vacib olsa da, real sülh üçün qarşılıqlı etimadın qurulması, iqtisadi əməkdaşlığın bərpası və cəmiyyətlər arasında dialoqun təşviqi də önəmlidir. Bütün bu addımlar birgə atılarsa, sülhə nail olmaq daha real görünər.
Cəlil Xəlilovun bu mövqeyi tamamilə doğrudur. Ermənistan Konstitusiyası, həqiqətən də, sülhə əsas maneədir. Bu ölkənin konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının yer alması, sülh danışıqlarını hər zaman sabotaj etmək üçün bir bəhanə olub. Paşinyan hökuməti nə qədər sülhdən danışsa da, bu Konstitusiya dəyişmədikcə, heç bir sülhdən söhbət gedə bilməz. Ermənistanın bu qeyri-konstruktiv mövqeyi, bölgədə sülhün və sabitliyin bərqərar olmasına əngəl törədir. Əgər Ermənistan sülh istəyirsə, ilk növbədə Konstitusiyasını dəyişməli və Azərbaycana qarşı olan ərazi iddialarından əl çəkməlidir.
Cəlil Xəlilovun fikirləri diqqətəlayiq olsa da, Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesindəki rolunu bir qədər sadələşdirilmiş hesab edirəm. Konstitusiya mövcud problemlərin yalnız bir hissəsidir, siyasi iradənin olmaması və qarşılıqlı etimadsızlıq da sülhə maneələr sırasındadır. Əsas məsələ, tərəflərin dialoqa sadiq qalması və praktik addımlar atmasıdır.
Hörmətli şərhçi, siyasi iradənin və qarşılıqlı etimadın sülh prosesi üçün nə qədər vacib olduğunu tamamilə anlayıram. Lakin hesab edirəm ki, Ermənistan Konstitusiyasının rolunu ‘sadələşdirilmiş’ hesab etmək, məsələnin təməl mahiyyətini gözdən qaçırmaq deməkdir. Konstitusiya yalnız bir maneə deyil, dövlətin siyasi və ideoloji əsasını müəyyən edən fundamental sənəddir. Əgər bu təməl sənəddə münaqişəni qidalandıran və digər tərəfin ərazi bütövlüyünə şübhə doğuran müddəalar varsa, o zaman siyasi iradənin formalaşması və həqiqi etimadın qurulması son dərəcə çətinləşir. Dialoq və praktiki addımlar müvəqqəti rahatlıq gətirsə də, 2025-ci ilin iyulundan bəri yaşananlar göstərdi ki, köklü dəyişikliklər üçün konstitusional çərçivəyə müraciət etmək zəruridir.
Cəlil Xəlilovun fikirləri diqqətəlayiqdir, lakin hesab edirəm ki, Ermənistan Konstitusiyası ilə yanaşı, iki ölkə arasında mövcud olan dərin etimadsızlıq da sülh prosesinə ciddi təsir göstərir. Konstitusiyada dəyişiklik edilməsi vacib addım olsa da, qarşılıqlı etimadın bərpası və davamlı dialoq da sülhün əldə olunması üçün əsas şərtdir. Yalnız kompleks yanaşma ilə regionda davamlı sülhə nail olmaq mümkündür.
Sizin fikrinizdə həqiqət payı var. Konstitusiya məsələsi önəmli olsa da, etimadsızlıq problemini də gözardı etmək olmaz. Düşünürəm ki, uzun illər davam edən münaqişənin yaratdığı travmalar hələ də sağalmayıb və bu, iki tərəf arasında dialoqu çətinləşdirir. Etimadı bərpa etmək üçün birgə layihələr, mədəni mübadilələr və ən əsası, hər iki tərəfdən səmimi addımlar atılmalıdır. Yalnız bu yolla gələcək nəsillər üçün davamlı sülhə nail olmaq mümkündür.
Cəlil Xəlilovun bu fikri tamamilə doğrudur. Ermənistan Konstitusiyası, onların revanşist və işğalçı niyyətlərinin əsas təzahürüdür. Əbu-Dabi görüşü sülhə doğru atılmış mühüm addım olsa da, Ermənistanın bu konstitusion maneəni aradan qaldırmaması bütün səyləri boşa çıxara bilər. Onlar anlamalıdırlar ki, sülh istəyirlərsə, ilk növbədə öz qanunvericiliklərini dəyişməlidirlər. Əks təqdirdə, bu görüşlər sadəcə vaxt itkisidir.
Cəlil Xəlilovun fikirləri diqqətəlayiqdir, lakin Ermənistan Konstitusiyası məsələsinə birtərəfli yanaşmaq sülh prosesini çətinləşdirə bilər. Konstitusiyada dəyişikliklər vacib olsa da, dialoq və qarşılıqlı güzəştlər olmadan bu, yeni gərginliklərə səbəb ola bilər. Əbu-Dabi görüşü kimi təşəbbüslər davam etdirilməli, eyni zamanda, hər iki tərəfin narahatlıqları nəzərə alınmalıdır.
Cəlil Xəlilovun fikirləri sülh prosesində əsas maneələri müəyyən etmək baxımından dəyərlidir. Ermənistan Konstitusiyasında dəyişikliklərin edilməsi vacib addım olsa da, bu, tərəflər arasında etimadı gücləndirmək üçün hərtərəfli müzakirələr və qarşılıqlı anlaşma şəraitində həyata keçirilməlidir. Əbu-Dabi görüşü kimi platformalar dialoq üçün əlverişli imkanlar yaradır, lakin sülhə nail olmaq üçün hər iki tərəfin narahatlıqlarını əhatə edən daha genişmiqyaslı və davamlı səylər tələb olunur.
Çox maraqlı bir nöqtəyə toxunmusunuz. Cəlil Xəlilovun Ermənistan Konstitusiyasının sülh prosesində yaratdığı maneə ilə bağlı dedikləri həqiqətən də müzakirə olunmağa dəyər.
Lakin Abu-Dabi görüşündən bu yana keçən müddəti nəzərə alsaq, insan düşünür ki, bir ölkənin konstitusiyasını dəyişdirməsi sülh prosesində həqiqətən də yeganə və ilk addımmıdır? Bu dərin hüquqi dəyişikliklərdən əvvəl etimad qurucu başqa addımlar atıla bilməzdimi, ya da konstitusiya dəyişikliyi olmadan belə, müəyyən bir yol xəritəsi çəkmək mümkün olmazdımı? Çünki konstitusiya kimi fundamental sənədlərin dəyişdirilməsi çox böyük bir siyasi iradə tələb edir və bu, bəzən uzun bir proses ola bilər.
Əbu-Dabidəki görüşdə 5 saat ərzində o qədər şey həll olundu ki, insan düşünür: görəsən, konstitusiyanı da masaya oturdub bir 5 saatlıq söhbət etsəydilər, o da sülhə razılaşardı? Bəzən kağız parçaları insanlardan daha çətin danışıqçı olurmuş.
Cəlil Xəlilovun 2025-ci ilin iyulunda dərc olunan bu yazısında Ermənistan Konstitusiyasının sülhə əsas maneə kimi qeyd edilməsi, şübhəsiz ki, diqqət çəkən bir fikir idi. Lakin 2026-cı ilin fevral ayından geriyə baxaraq, düşünmək vacibdir ki, sülh prosesini yalnız bir hüquqi sənədin dəyişdirilməsinə endirmək bir qədər sadələşdirilmiş yanaşma olmaya bilər. Konstitusiya islahatları əlbəttə ki, əhəmiyyətlidir, lakin möhkəm sülhə gedən yol bu yazının dərcindən bəri gördüyümüz kimi, həm də qarşılıqlı etimadın qurulmasını, cəmiyyətlər arasında dialoqun dərinləşməsini və regional dinamikanın idarə olunmasını tələb edən daha geniş amilləri əhatə edir.
Maraqlıdır ki, Əbu-Dabidəki o ümidverici beş saatdan sonra sülh sazişi demək olar ki, əlçatan görünürdü, amma görünür, Ermənistan Konstitusiyası sonda əsas maneə rolunu oynamaq qərarına gəlib. Sanki sülhə gedən yolda “bu keçid konstitusiya ilə bloklanıb” yazan bir lövhə var. Hüquqşünaslarımıza bu “blokadanı” aradan qaldırmaq üçün əsl tapşırıq düşüb!
Cəlil Xəlilovun Ermənistan Konstitusiyasını sülhə əsas maneə kimi göstərməsi, əlbəttə ki, diqqətəlayiq bir arqument idi, xüsusilə də Əbu-Dabi görüşündən sonra yaranan yeni sülh perspektivləri fonunda. Lakin bu çıxışın yayımlandığı vaxtdan, yəni ötən iyul ayından indiyə qədər keçən müddətdə bu məsələnin həqiqətən də danışıqlarda yeganə və ya ən böyük maneə olub-olmadığını düşünmək vacibdir. Bəlkə də sülh prosesinin mürəkkəbliyi tək bir hüquqi sənədin dəyişdirilməsindən daha geniş amilləri əhatə edir. İlkin irəliləyişlər gözlənilən nəticəni verməyəndə, bir çox tərəflər əlavə səbəbləri də araşdırmalıdır.
Bu məqalənin 2025-ci ilin iyulunda, Əbu-Dabi görüşündən dərhal sonra yayımlandığını nəzərə alsaq, Cəlil Xəlilovun Ermənistan Konstitusiyasının sülhə əsas maneə olduğu barədəki mövqeyini başa düşmək olar. Həmin vaxt Prezident Əliyev və Baş nazir Paşinyan arasında aparılan danışıqlar Cənubi Qafqazda yeni sülh perspektivləri üçün böyük ümidlər yaratmışdı.
Lakin, 2026-cı ilin fevral ayına qədərki dövrə nəzər saldıqda, vəziyyətin daha mürəkkəb olduğunu görmək mümkündür. Konstitusiya müddəaları, şübhəsiz ki, tərəflər arasında etimadsızlığın dərinləşməsində və ya danışıqlara əlavə maneələr yaratmaqda rol oynaya bilər. Bununla belə, sülh prosesinin yalnız bir konstitusiya maddəsinə bağlamaq, regionda mövcud olan digər siyasi, iqtisadi və beynəlxalq dinamikaların təsirini bəlkə də tam əhatə etmir. Daimi sülhə nail olmaq üçün, konstitusiya məsələlərindən əlavə, geniş siyasi iradə, qarşılıqlı güzəştlər və davamlı dialoq əsas amillər olaraq qalır.
Cəlil Xəlilovun Ermənistan Konstitusiyasının sülh üçün əsas maneə kimi qeyd etdiyi bu ətraflı təhlilini oxumaq çox dəyərli idi. Ötən il Əbu-Dabidə keçirilən görüşün sülhə doğru atılan mühüm bir addım kimi təqdim edilməsi də xüsusilə təqdirəlayiqdir. Bu cür fundamental məsələlərin açıq şəkildə qeyd edilməsi davamlı sülhə nail olmaq üçün vacibdir.
Cəlil Xəlilovun Ermənistan Konstitusiyasının sülhə əsas maneə olması ilə bağlı fikri Əbu-Dabi görüşündən keçən yeddi ay ərzində təəssüf ki, hələ də aktuallığını itirməmişdir. Həmin görüşün yaratdığı ilkin nikbinliyə baxmayaraq, konstitusiya ilə bağlı irəliləyişin qeyri-kafi olması regionda davamlı sülh perspektivlərinin nə qədər mürəkkəb olduğunu bir daha nümayiş etdirmiş oldu. Görünür, təkcə konstitusiya deyil, digər siyasi iradə və qarşılıqlı etimad məsələləri də həllini tapmadan qalmaqdadır ki, bu da real sülhün əldə olunmasını çətinləşdirir.