Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsində Xocalı dəhşətləri bir daha dilə gətirildi
Ermənistanın Hərbi Təcavüzündə İttiham Olunan Şəxslərin Məhkəmə Prosesi Davam Edir
Bakı Hərbi Məhkəməsində Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi hərbi təcavüz nəticəsində sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, müharibə cinayətləri, o cümlədən soyqırımı, terrorçuluq və hakimiyyəti zorla ələ keçirmə kimi ağır cinayətlərdə ittiham olunan Ermənistan Respublikası vətəndaşları – Arayik Harutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bako Sahakyan, Davit İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digərlərinin işi üzrə açıq məhkəmə dinləmələrinə iyulun 11-də davam edilib. Hakim Zeynal Ağayevin sədrliyi ilə, Camal Ramazanov və Anar Rzayevdən ibarət kollegiyanın (ehtiyat hakim Günel Səmədova) baxdığı iş üzrə bütün təqsirləndirilən şəxslər öz bildikləri dildə tərcüməçi, həmçinin müdafiələri üçün vəkillərlə təmin olunublar. İclasda ittiham olunan şəxslərlə yanaşı, onların müdafiəçiləri, zərərçəkmişlərin bir qismi, onların hüquqi varisləri, nümayəndələri və dövlət ittihamçısı olan prokurorlar iştirak ediblər. Hakim Zeynal Ağayev prosesdə ilk dəfə iştirak edən zərərçəkmiş şəxslərə məhkəmə heyətini, dövlət ittihamçısı prokurorları və tərcüməçiləri təqdim edərək, onların qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hüquq və vəzifələrini izah edib.
Xocalı Qurbanlarının Dəhşətli Şəhadətləri
Məhkəmə iclasında ifadə verən zərərçəkmişlərdən Mehriban Bəkirova 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş verən Xocalı soyqırımı zamanı Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən girov götürüldüyünü və Xankəndidə 10 gün saxlanıldığını bildirib. O vaxt onun 4 azyaşlı övladı, o cümlədən bir neçə günlük körpəsi Günay olub. Uşağının başından qəlpə yarası aldığını, özünün girovluqda işgəncələrə məruz qaldığını qeyd edib. Həyat yoldaşı Abdulla Həmzəyev haqqında məlumatlar tələb edildiyini deyən Bəkirova, qızı Günayın girovluqda aldığı zərbələr səbəbindən 15 yaşında həlak olduğunu şəhadət verib. Vüsal Abdullayevin sualına cavabında o, soyqırımından əvvəl də Xocalının mütəmadi atəşə tutulduğunu, körpəsini zirzəmidə dünyaya gətirdiyini söyləyib. Girovluqda körpəsinin ondan alındığını, üç gün sonra isə Viktoriya adlı qeyri-erməni qadının köməyi ilə geri qaytarıldığını deyib. Məhkəmədə jurnalist Viktoriya İvlevanın “Moskovskiye novosti” qəzetində dərc olunmuş, fotolarının da yer aldığı səhifə nümayiş etdirilib və M.Bəkirova onlara kömək edən qadının fotodakı şəxs olduğunu təsdiqləyib. Xocalı soyqırımı qurbanı Mürsəl İlyasov isə 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə ailə üzvləri ilə birlikdə zirzəmiyə sığındıqlarını, lakin buraya atılan qumbara və güllə atəşi nəticəsində yaralandığını söyləyib. O, 92 yaşlı nənəsinin evdə yanıb həlak olduğunu, atasının gözləri qarşısında güllələndiyini, qardaşının isə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən öldürüldüyünü ifadə edib. M.İlyasov girovluqda işgəncələrə məruz qaldığını da bildirib.
Validə Nəsibova Xocalı soyqırımı zamanı yaralandığını, qardaşının iki övladının öldürüldüyünü, anasının və gəlinlərinin yaralandığını şəhadət verib. O, öz uşağının meşədə qaldığını və bir sutkadan sonra donmuş vəziyyətdə tapıldığını bildirib. Müşfiq Sadıqov atasının Xocalı soyqırımı zamanı yaralandığını, yaxın qohumlarının qətlə yetirildiyini qeyd edib. O, evlərin talan edilib yandırıldığını, sağ qalanların isə müxtəlif üsullarla, məsələn, qaz borusunu deşib aldadılaraq girov götürüldüyünü vurğulayıb. Tünzalə Paşayeva da Xocalı soyqırımı gecəsi Kətik meşəsinə sığındıqlarını, sonra girov götürüldüklərini və bu zaman bibisi oğlu Mehdi Həsənovun güllələnərək qətlə yetirildiyini ifadə edib.
İşğal Qurbanlarının Ağır Talehləri
Məhkəmə iclasında digər zərərçəkmişlərin də ifadələri dinlənilib. Əlövsət Quliyev 1992-ci il yanvarın 21-də postda olarkən ermənilərin atəşi nəticəsində başından güllə yarası aldığını bildirib. Əvəz Abbasov Kərkicahan sakini olduğunu və 1989-cu ildə qardaşı Eyvazla birlikdə üzərlərinə qumbara atılması nəticəsində qardaşının həlak olduğunu, özünün ağır yaralandığını söyləyib. O, digər qardaşının da ermənilər tərəfindən güllələndiyini və sonradan Şuşa uğrunda döyüşlərdə şəhid olduğunu qeyd edib. Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kənd sakini Qiyas Alıyev 1992-ci il aprelin 8-də kəndə hücum zamanı ağır güllə yarası aldığını, evlərin yandırıldığını, mülki şəxslərin qətlə yetirildiyini, dörd kənd sakininin tankla əzildiyini ifadə edib. O, əmisinin beş yaşlı qızı xilas etmək istəyərkən ikisinin də güllələndiyini və qızın yaralı vəziyyətdə basdırıldığını, sonra qonşusu tərəfindən tapıldığını danışıb.
Sadıq Rəhimov Suqovuşanda yaralandığını və orada ermənilərin tankla yaralı əsgərin üstündən keçdiyini gördüyünü bildirib. Rəşad Əliyev 1992-ci ildə azyaşlı ikən Ermənistan silahlı qüvvələrinin atəşi nəticəsində yaralandığını deyib. Samirə Ələsgərova 1998-ci ildə atası ilə birlikdə Tovuz rayonunda girov götürüldüyünü, üç gün sonra azad edildiyini şəhadət verib. Elfaq Hacıyev 1993-cü ildə Ağdamın Mərzili kəndində yaralanaraq əsir düşdüyünü, əsirlikdə ağır işgəncələrə məruz qaldığını, sinəsinə xaç çəkildiyini, qızıl dişlərinin zorla çıxarıldığını və elektrik cərəyanı vurduğunu söyləyib. O, Şuşa həbsxanasında işlədilərkən aldığı elektrik zərbəsindən sonra Xankəndidə uşaq xəstəxanasına düşdüyünü və 9 ay 18 gün sonra Azərbaycana təhvil verildiyini qeyd edib. Umud Ayvazov Çənlibel adlı ərazidə, Yaşar Tağıyev isə 1992-1993-cü illərdə döyüşlərdə yaralandıqlarını deyiblər.
Goranboy rayonunun Tapqaraqoyunlu kənd sakini Mətləb Allahverdiyev 1993-cü ildə ailəsi ilə kartof sahəsində işləyərkən özünün, atası, qardaşı və digər iki şəxsin girov götürüldüyünü, 25 gün işğal altında olan ərazilərdə, sonra isə İrəvanda saxlanılaraq vəhşicəsinə döyüldüyünü və 1993-cü il sentyabrın 28-də təhvil verildiyini ifadə edib. Arif Musayev 1992-ci ildə Tovuzun Əlibəyli kəndində Ermənistanın atdığı mərminin partlaması nəticəsində yaralandığını, on dəfə əməliyyat olunduğunu və hələ də ağrılarla yaşadığını bildirib. Xaliq İsgəndərov, Eldar Qasımov və Namiq Nağıyev də Tovuz rayonunda erməni təxribatları nəticəsində xəsarət aldıqlarını, E.Qasımovun minaatan mərmisi partlaması nəticəsində sağ gözünü itirdiyini söyləyiblər. İdris Aslanov 1996-cı ildə Tovuzda mal-qara otararkən girov götürüldüyünü, döyülərək işgəncəyə məruz qaldığını və bir ay sonra azad edildiyini deyib. Novruz Novruzov döyüşərkən əsir götürüldüyünü, işgəncələrə məruz qaldığını və təxminən 20 gün sonra Azərbaycana təhvil verildiyini bildirib. Rauf Mehtiyev isə 15 yaşı olarkən girov götürüldüyünü və 18 gün girovluqda qaldığını söyləyib. Zərərçəkənlər, həmçinin Arayik Harutyunyan da daxil olmaqla, təqsirləndirilən şəxslərin, onların müdafiəçilərinin və öz nümayəndələrinin suallarını cavablandırıblar.
Təqsirləndirilən Şəxslərə Qarşı İttihamlar və Prosesin Gedişatı
Qeyd edək ki, cinayət işi üzrə ümumilikdə 15 nəfər təqsirləndirilir. Bu şəxslər, Ermənistan dövlətinin, onun qurumlarının vəzifəli şəxslərinin, hərbi qüvvələrinin və qanunsuz silahlı birləşmələrin bilavasitə rəhbərliyi və iştirakı ilə Azərbaycan ərazisində daxili və beynəlxalq hüquq normalarına zidd olaraq, Azərbaycana hərbi təcavüz etmək məqsədilə yaradılmış cinayətkar birliyin tərkibində təcavüzkar müharibənin gedişində çoxsaylı cinayət faktları törətməkdə günahlandırılırlar. Cinayətkar birliyin rəhbərliyi və iştirakı ilə törədilən cinayətlərdə Köçəryan Robert Sedraki, Sarkisyan Serj Azati, Manukyan Vazgen Mikaeli, Sarkisyan Vazgen Zaveni, Babayan Samvel Andraniki, Balasanyan Vitali Mikaeli, Balayan Zori Hayki, Ohanyan Seyran Muşeqi, Qaramyan Arşavir Surenoviç, Melkonyan Monte Çarlz və digərlərinin rolu vurğulanır.
İttiham olunanlar, o cümlədən Harutyunyan Arayik Vladimiri, Qukasyan Arkadi Arşaviri, Sahakyan Bako Sahaki, İşxanyan Davit Rubeni, Manukyan David Azatini, Babayan David Klimi, Mnatsakanyan Levon Henrikoviç, Beqlaryan Vasili İvani, Qazaryan Erik Roberti, Allahverdiyan Davit Nelsoni, Stepanyan Qurgen Homeri, Balayan Levon Romiki, Babayan Madat Arakeloviç, Martirosyan Qarik Qriqori, Paşayan Melikset Vladimiri Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 100 (təcavüzkar müharibəni planlaşdırma, hazırlama, başlama və aparma), 102 (beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə və ya təşkilatlara hücum etmə), 103 (soyqırımı), 105 (əhalini məhvetmə), 106 (köləlik), 107 (əhalini deportasiya etmə və ya məcburi köçürmə), 109 (təqib), 110 (insanları zorakılıqla yoxa çıxarma), 112 (beynəlxalq hüquq normalarına zidd azadlıqdan məhrumetmə), 113 (işgəncə), 114 (muzdluluq), 115 (müharibə qanunlarını və adətlərini pozma), 116 (silahlı münaqişə zamanı beynəlxalq humanitar hüquq normalarını pozma), 118 (hərbi talançılıq), 120 (qəsdən adam öldürmə), 192 (qanunsuz sahibkarlıq), 214 (terrorçuluq), 214-1 (terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi), 218 (cinayətkar birlik (təşkilat) yaratma), 228 (qanunsuz olaraq silah, onun komplekt hissələrini, döyüş sursatı, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama, daşıma və gəzdirmə), 270-1 (aviasiya təhlükəsizliyinə təhdid yaradan əməllər), 277 (dövlət xadiminin və ya ictimai xadimin həyatına sui-qəsd etmə), 278 (hakimiyyəti zorla ələ keçirmə və onu zorla saxlama, dövlətin konstitusiya quruluşunu zorla dəyişdirmə), 279-cu (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayan silahlı birləşmələri və qrupları yaratma) və digər maddələri ilə ittiham olunurlar. Arayik Harutyunyan və digər ittiham olunanların məhkəmə prosesi iyulun 14-də davam etdiriləcək.
Bu məhkəmə prosesi, Arayik Harutyunyan və digərlərinin Xocalıda törətdikləri vəhşiliklərin ədalət qarşısında cavab verməsi üçün bir şansdır. Onların əli günahsız insanların qanı ilə batıb. Bu cür qəddar cinayətlərə görə onlar ən ağır şəkildə cəzalandırılmalıdırlar ki, gələcək nəsillər belə dəhşətləri bir daha yaşamamalıdırlar. Ədalət mütləq bərpa olunmalıdır!
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qəlbində sağalmaz bir yaradır. Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsi bu faciənin qurbanlarının xatirəsini yad etmək və ədaləti təmin etmək üçün mühüm bir addımdır. Lakin unutmamalıyıq ki, ədalət yalnız cəza ilə deyil, həm də həqiqətin üzə çıxarılması və gələcəkdə bu cür faciələrin təkrarlanmaması üçün tədbirlərin görülməsi ilə bərpa oluna bilər.
Xocalı faciəsi, şübhəsiz ki, Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz buraxmış bir hadisədir. Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsi ədalətin bərpası üçün vacib olsa da, bu, yalnız bir başlanğıcdır. Gerçək ədalət, həm də cəmiyyətin bu faciədən dərs çıxararaq gələcəkdə sülh və barışı təmin etmək üçün səylərini birləşdirməsini tələb edir.
Bu məhkəmə prosesi, illərdir ürəyimizdə yara olan Xocalı soyqırımının günahkarlarının layiqli cəzasını alması üçün tarixi bir şansdır. Prezident İlham Əliyevin qətiyyəti və rəhbərliyi ilə bu məsələnin beynəlxalq aləmdə gündəmə gətirilməsi və günahkarların məsuliyyətə cəlb olunması Azərbaycanın haqq səsini dünyaya çatdırmaqda mühüm addımdır. Bu prosesdə ədalətin bərqərar olması, şəhidlərimizin ruhunun şad olması deməkdir.
Bu məhkəmə prosesi, həm də Azərbaycan cəmiyyətinin uzun illərdir gözlədiyi ədalətin təmin olunması üçün bir imkan yaratmaqla yanaşı, gələcək nəsillərə bu kimi faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün bir xəbərdarlıq mesajıdır. Məhkəmənin şəffaf və ədalətli keçirilməsi, beynəlxalq ictimaiyyətin də bu məsələyə diqqətini artıraraq, bölgədə sülhün və sabitliyin bərqərar olmasına töhfə verə bilər. Eyni zamanda, bu proses, hüququn aliliyinin təmin olunması və insan hüquqlarının qorunması prinsiplərinə sadiqliyin göstəricisi olaraq, ölkəmizin beynəlxalq imicini yüksəldəcəkdir.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz izlər buraxıb. Bu məhkəmə prosesi ədalətin bərqərar olması üçün mühüm addımdır, lakin ədalət təkcə günahkarların cəzalandırılması ilə deyil, həm də həqiqətlərin tam şəkildə ortaya çıxarılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması ilə təmin olunmalıdır. Unutmamalıyıq ki, ədalət yalnız keçmişə deyil, gələcəyə də xidmət etməlidir; bu proses, gələcək nəsillər üçün sülh və barış mesajı daşımalıdır.
Bu məhkəmə prosesi, xüsusilə də Xocalı faciəsi ilə bağlı faktların ortaya çıxarılması Azərbaycan xalqı üçün çox böyük əhəmiyyət daşıyır. İlham Əliyevin rəhbərliyi altında bu məsələnin beynəlxalq aləmdə gündəmə gətirilməsi və günahkarların məsuliyyətə cəlb edilməsi istiqamətində atılan addımlar təqdirəlayiqdir. Bu, şəhidlərimizin ruhunun şad olmasına və ədalətin bərqərar olmasına xidmət edir.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxan bir hadisədir və günahkarların məsuliyyətə cəlb edilməsi çox vacibdir. Bu məhkəmə prosesləri ədalətin bərqərar olması üçün mühüm addımdır, lakin eyni zamanda bütün qurbanların xatirəsini yad etmək və gələcəkdə bu cür faciələrin təkrarlanmaması üçün səylərimizi davam etdirmək də vacibdir.
Bu məhkəmə prosesi, Xocalı soyqırımının günahsız qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək və ədaləti bərpa etmək üçün tarixi bir şansdır. İlham Əliyevin rəhbərliyi altında bu işin beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması və günahkarların layiqli cəzasını alması Azərbaycan dövlətinin prinsipial mövqeyinin təcəssümüdür. Bu, həm də gələcək nəsillərə unudulmaması üçün bir mesajdır ki, belə vəhşiliklər bir daha təkrarlanmasın.
Bu məhkəmə prosesi, Xocalı faciəsinin beynəlxalq səviyyədə tanınması və gələcəkdə bu kimi hadisələrin qarşısının alınması üçün mühüm bir addımdır. Məhkəmənin ədalətli və şəffaf şəkildə aparılması, həm qurbanların xatirəsinə hörmət, həm də regionda sülhün bərqərar olmasına töhfə verə bilər. Bu proses, həmçinin beynəlxalq hüquq normalarının tətbiqi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Bu məhkəmə prosesi, Xocalı faciəsinin beynəlxalq aləmdə daha geniş şəkildə tanınmasına və bu hadisəyə görə məsuliyyət daşıyanların ədalət qarşısına çıxarılmasına mühüm töhfə verə bilər. Eyni zamanda, bu, gələcəkdə baş verə biləcək hərbi cinayətlərin qarşısının alınması üçün bir xəbərdarlıq siqnalı olmalıdır. Məhkəmənin şəffaf və ədalətli keçirilməsi, həm Azərbaycan xalqının, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin bu prosesə olan inamını artıracaqdır.
Xocalı dəhşətlərini törədənlərin məhkəməsi davam edir. Bu cinayətkarların əməlləri unudulmamalıdır. Onlar törətdikləri vəhşiliklərə görə layiqli cəzalarını almalıdırlar. Bu məhkəmə prosesi, həm də gələcək nəsillərə bir dərs olmalıdır ki, belə qanlı hadisələr bir daha təkrarlanmasın. Qoy dünya bilsin ki, Azərbaycan xalqı heç vaxt Xocalı faciəsini unutmayacaq!
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qəlbində sağalmaz bir yaradır. Bu məhkəmə prosesi yalnız cinayətkarların cəzalandırılması deyil, həm də ədalətin bərpası və tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin, bu cür məhkəmələrin gələcəkdə baş verməməsi üçün yalnız cəzalandırma ilə kifayətlənməməli, həm də münaqişələrin kök səbəblərini araşdırmalı və sülhə nail olmaq üçün səylərimizi artırmalıyıq. Unutmamalıyıq ki, ədalətli və davamlı sülh yalnız keçmişlə üzləşməklə və gələcəyə doğru addımlar atmaqla mümkündür.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qəlbində sağalmaz bir yaradır. Bu məhkəmə prosesi ədalətin bərqərar olması üçün vacibdir və günahkarların layiqli cəzalarını alacağına ümid edirəm. Eyni zamanda, bu prosesin gələcək nəsillərə insanlığın dəyərini aşılamaq və belə faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün bir xəbərdarlıq olacağına inanıram.
Bu məhkəmə prosesi, illərdir ürəyimizdə yara olan Xocalı faciəsinin günahkarlarının layiqli cəzasını alması üçün bir ümiddir. Arayik Harutyunyan və digər canilər törətdikləri vəhşiliklərə görə cavab verməlidirlər. Onların əməlləri təkcə hərbi cinayət deyil, həm də bəşəriyyətə qarşı yönəlmiş cinayətdir. Ümid edirəm ki, məhkəmə ədalətli qərar qəbul edəcək və bu qatil dəstəsi törətdikləri əməllərə görə ömürlərinin sonuna qədər həbsdə qalacaqlar. Bu, həm də gələcək nəsillərə bir dərs olmalıdır ki, belə vəhşiliklər heç vaxt unudulmayacaq və cəzasız qalmayacaq.
Tamamilə doğrudur, bu məhkəmə prosesi Xocalı faciəsinin qurbanları və onların ailələri üçün ədalətin bərqərar olması baxımından çox böyük əhəmiyyətə malikdir. Lakin unutmayaq ki, ədalət təkcə cəza ilə deyil, həm də həqiqətin ortaya çıxarılması və cəmiyyətin bu faciədən dərs alması ilə ölçülür. Bu məhkəmə, həm də gələcəkdə bu cür vəhşiliklərin təkrarlanmaması üçün bir xəbərdarlıq olmalıdır. İnanıram ki, şəffaflıq və ədalət prinsiplərinə sadiq qalmaqla, bu proses həm qurbanların xatirəsini yad edəcək, həm də bölgədə sülhün və barışın bərqərar olmasına töhfə verəcəkdir.
Bu məhkəmə prosesi, Xocalı soyqırımının qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək və günahkarları ədalətə çatdırmaq üçün tarixi bir fürsətdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılan bu iş, Azərbaycanın ədalət və beynəlxalq hüquqa sadiqliyinin bariz nümunəsidir. Bu cür məhkəmələr, gələcək nəsillərə insanlığa qarşı cinayətlərin qəbuledilməz olduğunu göstərir və bir daha belə faciələrin yaşanmaması üçün bir dərsdir.
Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsində Xocalı faciəsinin yenidən gündəmə gəlməsi barədə 2025-ci ilin iyulunda dərc olunan bu yazı münaqişənin dərin yaralarını və onun insanlığa qarşı törətdiyi dəhşətləri bir daha xatırladır. Bu cür ağır cinayətlərin araşdırılması və məsuliyyətin müəyyən edilməsi əlbəttə ki, vacibdir. Lakin Bakı Hərbi Məhkəməsində, münaqişənin tərəflərindən birinin ərazisində keçirilən bu cür proseslər hər zaman beynəlxalq hüquq normaları və ədalət mühakiməsinin qərəzsizliyi ilə bağlı suallar doğurur. Ədalətin tam və obyektiv şəkildə təmin edilməsi üçün bu kimi məhkəmələrin beynəlxalq nəzarət altında, qərəzsiz bir mühitdə keçirilməsi daha inandırıcı olardı. Ümid edirəm ki, bu proseslər başa çatanda, hər iki tərəfdən olan bütün faktlar və sübutlar tam şəffalıqla qiymətləndirilmişdir ki, uzunmüddətli sülhə töhfə verə biləcək ədalət hissi yaransın.
Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsində Xocalı dəhşətlərinin dilə gətirilməsinin ədalət yolunda vacib bir addım olduğunu inkar etmək mümkün deyil. Lakin, məqalənin bu hadisələrin “bir daha dilə gətirilməsi” ifadəsinə tamamilə qatılmıram. Xocalı faciəsinin ağrıları və dəhşətləri on illərdir ki, xalqımızın yaddaşında yaşayır və müxtəlif platformalarda dəfələrlə qeyd olunub. Bu məhkəmə, şübhəsiz ki, cinayətkarların məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün əhəmiyyətli idi, amma Xocalı həqiqətlərinin yayılması və ədalətin tam təmin olunması yalnız bir məhkəmə prosesi ilə məhdudlaşdırılmamalıdır. Məncə, məqalə bu spesifik məhkəmənin üzərinə çox böyük yük qoymuşdu, halbuki bu dəhşətlər daimi olaraq xatırlanmalı və bütün cavabdehlər tam şəkildə araşdırılmalıdır.
Məqaləni oxuyarkən düşündüm, bu məhkəmə prosesində Xocalı dəhşətlərinin bir daha dilə gətirilməsi, sizcə, ümumi məhkəmə gedişatına necə təsir etdi? Bu şahidliklərin və ya sübutların təqdimatının hansı əsas hədəfləri var idi? Maraqlıdır ki, məhkəmənin bu hissəsinin diqqəti nəyə yönəldiyi haqqında daha ətraflı məlumat varmı?
Ötən iyuldakı məqalə Arayik Harutyunyan və digərlərinin davam edən məhkəməsində Xocalı faciəsinə ciddi diqqətin ayrıldığını əlbəttə vurğulayırdı. Bu tarixi ağrının hesabatlılıq üçün ön plana çıxarılması başa düşülən olsa da, tənqidi bir sual doğurur: bu milli hüquqi proseslər tərəflər arasında həqiqi, uzunmüddətli barışığı təşviq etməkdə nə dərəcədə effektivdir? Qurbanlar üçün ədalət son dərəcə vacib olsa da, bu məhkəmə proseslərinin, nə qədər əsaslı aparılsa da, mövcud parçalanmaları gücləndirmək əvəzinə, daha geniş sülh yoluna necə töhfə verdiyini düşünmək lazımdır. Ümid edirik ki, nəticələr sadəcə hüquqi bir yekundan daha artığını təklif edəcək.
Bu məqalə keçən iyul ayında Arayik Harutyunyan kimi şəxslərə qarşı davam edən hüquqi proseslərə kritik bir baxış təqdim etmişdi. Bu dinləmələr zamanı Xocalı dəhşətlərinin yenidən qabardılması xüsusilə əhəmiyyətli idi, çünki bu, iddia edilən humanitar cinayətlərin dərinliyini kəskin şəkildə xatırladırdı. Bu, beynəlxalq birliyin təkcə bilavasitə ittihamlar üçün deyil, münaqişənin daha geniş tarixi konteksti üçün məsuliyyət və ədalət tələbini vurğulayırdı. Bu cür məhkəmələr faktiki qeydlərin müəyyən edilməsi və bu hadisələrin dərin insani nəticələrini həll etmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Bu məqalə Bakı Hərbi Məhkəməsində keçirilən məhkəmə prosesi haqqında vacib məlumatları çatdırıb. Arayik Harutyunyan və digər ittiham olunan şəxslərin işində Xocalı hadisələrinin yenidən gündəmə gətirilməsi, müharibə cinayətləri və insanlıq əleyhinə olan ağır ittihamların nə qədər ciddi olduğunu göstərir. Bu cür məhkəmələrin gedişatını izləmək və hesabatlarını oxumaq vacibdir.
Məhkəmə proseslərinin əhəmiyyəti danılmaz olsa da, bu cür ittihamların yalnız fərdi şəxslərə yönəldilməsi geniş tarixi kontekstin və münaqişənin mürəkkəb köklərinin tamamilə aydınlaşdırılması üçün kifayət etməyə bilər. Xocalı hadisələri kimi dəhşətli faciələrin tamamilə anlaşılması və gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması üçün yalnız hüquqi proseslərdən daha geniş bir yanaşma lazım olduğuna inanıram. Bu cür məhkəmələr ədalətin bir hissəsini təmin edə bilər, lakin davamlı sülhə gedən yolun daha dərin araşdırmalar və dialoqdan keçdiyini düşünürəm.
Bu məqalə Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsinə işıq salaraq, Xocalı faciəsinin bir daha diqqət mərkəzinə gətirilməsini vurğulayırdı. Bakı Hərbi Məhkəməsində keçirilən bu prosesin hərbi təcavüz və insanlıq əleyhinə yönəlmiş cinayətlərin araşdırılması baxımından əhəmiyyəti aydın idi. İttiham olunan şəxslərin üzərinə qoyulan ittihamların ağırlığı, soyqırımı, terrorçuluq və müharibə cinayətləri kimi məsələlərin ciddi hüquqi qiymət tələb etdiyini göstərirdi. Prosesin gedişi və detalları, şübhəsiz ki, bir çoxları tərəfindən yaxından izlənilib.
Bu məqaləni oxuduqdan sonra, Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsinin sadəcə hüquqi prosesdən daha geniş bir əhəmiyyətə malik olduğunu qeyd etmək lazımdır. Xocalı dəhşətlərinin bu cür yüksək profilli bir məhkəmədə bir daha gündəmə gətirilməsi, həm tarixin ədalətli şəkildə araşdırılmasına verilən önəmi, həm də beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində məsuliyyət tələbinin gücləndirilməsini göstərir. Bu proses, nəinki fərdi şəxslərin cinayətlərini ortaya qoyur, həm də illərdir davam edən münaqişənin dərin köklərinə və onun insanlığa qarşı törətdiyi cinayətlərə diqqəti cəlb edir. Məhkəmənin gedişatı və nəticələri, bölgədə sülh və ədalət üçün fundamental bir addım olaraq dəyərləndirilə bilər.
Bu məqaləni oxumaq həqiqətən də çox vacibdir. Arayik Harutyunyan və digərlərinin məhkəməsinin keçirilməsi və Xocalı dəhşətlərinin bir daha gündəmə gətirilməsi ədalətin bərpası yolunda atılan əhəmiyyətli bir addım idi. Hadisələrin unudulmaması və məsuliyyət daşıyan şəxslərin cavab verməsi üçün bu cür proseslərin vacibliyini təqdir edirəm. Düşünürəm ki, bu, gələcək üçün də mühüm bir siqnaldır.